Đây là hoạt động ý nghĩa nhằm rèn luyện sức khỏe, vừa kết nối dòng tộc, tăng cường giao lưu hiểu biết lẫn nhau xây dựng dòng Họ Lê lớn mạnh. Về dự giải có ông Lê Đình Sơn – PCT HĐHL Việt Nam, Chủ tịch HĐHL tỉnh Hà cùng các ông, bà trong HĐHL tỉnh Hà Tĩnh, các vị trong HĐHL xã phường, cầu thủ 5 đội bóng phường Thành Sen, phường Sông Trí, xã Cẩm Xuyên, xã Thạch Hà, liên xã Tây Kim.

Các đội chuẩn bị chu đáo tinh thần thi đấu nhiệt tình, cao thượng và đã đưa giải đấu thành công tốt đẹp. Kết quả giải Nhất thuộc về đội bóng phường Thành Sen; giải Nhì thuộc về đội bóng phường Sông Trí; đồng Giải 3 thuộc về đội liên xã Tây Kim và xã Thạch Hà; giải Triển vọng là đội xã Cẩm Xuyên.

Xin chúc mừng các đội và tất cả VĐV!

Một số hình ảnh của giải đấu:

Hồng Sử

Bài viết CLB nữ Họ Lê Hà Tĩnh tổ chức giải bóng chuyền nữ lần thứ nhất thành công tốt đẹp đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

Chúng tôi đến thăm ông tại nhà riêng ở thôn Ngọc Trà 2, xã Quảng Chính, tỉnh Thanh Hóa. Ở tuổi 90, sức khỏe ông Chiệc đã yếu đi nhiều theo quy luật của thời gian. Bước chân chậm, giọng nói cũng trầm hơn theo năm tháng…, đôi tay run run vì tuổi tác. Nhưng trong ánh mắt ông vẫn ánh lên sự minh mẫn, kiên nghị thể hiện niềm tin vững bền và niềm tự hào sâu sắc của một người Đảng viên lão thành đã đi trọn vẹn gần cả thế kỷ cùng vận mệnh của Đảng và dân tộc. Trong ngôi nhà nhỏ, giản dị nép mình giữa miền quê yên bình, như chính con người ông – khiêm nhường, mộc mạc nhưng giàu nội lực của một người lính. Đón tiếp chúng tôi cùng ông là người bạn đời thủy chung, sắt son bà Lê Thị Nhị, “trăm năm tri kỷ”, người đã cùng ông đi qua bao năm tháng gian lao, thử thách và hạnh phúc đời thường. Sự đôn hậu, chân tình của hai ông bà khiến cuộc gặp gỡ dù ngắn ngủi mà trở nên ấm áp, gần gũi và đầy trân quý.

Ông Lê Huy Chiệc vinh dự với tầm bằng huy hiệu 65 năm tuổi đảng.

Cuộc trò chuyện càng thêm xúc động khi nhắc đến Huy hiệu 65 năm tuổi Đảng mà ông vừa được trao tặng. Với ông, đó không chỉ là một phần thưởng cao quý, mà còn là dấu mốc thiêng liêng của cả một đời trung thành với lý tưởng cách mạng. Trong khoảnh khắc ấy, ông Chiệc lặng đi, rồi rưng rưng đọc lại những câu thơ trong bài “30 năm đời ta có Đảng” của nhà thơ Tố Hữu – bài thơ đã gắn bó với ông từ ngày đầu được đứng vào hàng ngũ của Đảng… “Ngọn cờ đỏ trên đầu phấp phới/ Bác Hồ đưa ta tới trời xa? Ba mươi năm bước đường qua/ Đời ta có Bác xông pha dẫn đường…” Giọng đọc của ông tuy chậm rãi, đôi chỗ ngắt quãng vì xúc động, nhưng từng câu chữ vẫn vang lên đầy tự hào và niềm tin son sắt trọn vẹn. Những vần thơ ấy như đưa ông trở lại những năm tháng tuổi trẻ sôi nổi, khi lý tưởng cách mạng đã trở thành lẽ sống, ngấm sâu vào máu thịt của người con sinh ra trên quê hương giàu truyền thống cách mạng. Trở thành một kỷ niệm sâu sắc, hết sức trân quý của cuộc đời, ông chậm rãi kể về cuộc đời người cán bộ đảng viên như đưa chúng tôi xem lại thước phim quay ngược về lịch sử: Ngày 15/3/1954, ông nhập ngũ vào lực lượng Công an vũ trang, thuộc Đoàn 388 – Tỉnh ủy Thanh Hóa, trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang bước vào giai đoạn cam go, quyết liệt. Từ những năm tháng ấy cho tới sau này, ông được tôi luyện qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, trưởng thành trong gian khó, trên nhiều cương vị công tác tại các đơn vị của lực lượng Công an vũ trang lúc bấy giờ. Dù phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách, ông vẫn luôn vững vàng bằng tâm can kiên định của người đảng viên để vượt qua.

Hơn 30 năm công tác, dù ở bất cứ cương vị nào, ông Lê Huy Chiệc cũng luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, tuyệt đối trung thành với Đảng, tận tụy phục vụ Nhân dân. Ở ông luôn toát lên khí chất của người lính Cụ Hồ: Kiên cường, kỷ luật, giản dị, khiêm nhường, gần dân và giàu lòng nhân ái. Những năm tháng chiến tranh không chỉ rèn giũa bản lĩnh, mà còn hun đúc trong ông niềm tin sắt son không gì lay chuyển vào con đường mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn. Khi hoàn thành nhiệm vụ, nghỉ hưu và trở về với cuộc sống đời thường, ông Chiệc vẫn không ngừng giữ gìn phẩm chất của người Đảng viên. Tại địa phương, ông luôn gương mẫu, sống chan hòa, là chỗ dựa tinh thần cho con cháu và bà con lối xóm. Ông luôn tâm niệm và cố gắng thực hiện trọn vẹn lời dạy của Bác Hồ trong bản Di chúc thiêng liêng của Người: Suốt đời phấn đấu vì Đảng, vì Nhân dân, sống giản dị, trong sáng, giữ gìn đạo đức cách mạng.

Ông  Lê Huy Chiệc cùng người bạn đời hạnh phúc khi được nhận huy hiệu 65 năm tuổi đảng.

Chia sẻ với chúng tôi, ông Đỗ Đình Cường, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Quảng Chính nhấn mạnh thêm: “Ông Lê Huy Chiệc là một trong những tấm gương đảng viên mẫu mực, suốt đời trung kiên với Đảng, sống giản dị, khiêm nhường nhưng rất có trách nhiệm với quê hương. Ông thật sự là tấm gương của người đảng viên cao tuổi luôn tỏa sáng để các thế hệ hôm nay và mai sau noi theo…”

Chia tay ông, chúng tôi không khỏi xúc động khi nghe ông chậm rãi thổ lộ mong ước bình dị của mình: “Tôi may mắn còn sống được đến bây giờ cũng là nhờ ơn Đảng và Bác Hồ kính yêu, nhưng từ trong sâu thẳm tôi vẫn hằng ước mong được chứng kiến sự đổi thay của quê hương, đất nước đổi mới, phát triển mạnh mẽ hơn nữa; đặc biệt là được tận mắt chứng kiến Đảng ta tròn 100 năm tuổi – một cột mốc lịch sử đầy ý nghĩa”… Vâng chúng tôi biết đó là ước mong thật giản dị, nhưng chất chứa trong đó cả tâm can sắt son, gửi trọn niềm tin vào Đảng, vào tương lai của dân tộc. Không lời nào có thể diễn tả trọn vẹn cảm xúc của chúng tôi lúc ấy. Chỉ bằng những vòng tay ôm thật chặt để tạm biệt ông với tất cả tấm lòng trân quý, cầu chúc tới ông cùng người bạn đời vượt qua những nghiệt ngã của quy luật sinh – tử, tiếp tục sống vui, sống khỏe bên gia đình, quê hương, với trọn vẹn tấm lòng niềm tin của một người Đảng viên kiên trung, một người lính đã trải qua hai cuộc chiến tranh đầy gian lao./.

          Lê Xuân Bính   

Bài viết Ngọn lửa niềm tin của người Đảng viên 65 năm tuổi Đảng đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

Đúng vậy, tôi đã khắc họa thành công nhân vật Thúy Lan HỌ LÊ nhà mình, lấy tên viết tắt là Thúy Lan. Khẳng định đó bởi câu 371/372 khi Lan tự giới thiệu về cô, cũng là trả lời Giám đốc Gâm: Em là chủ của Hoa Mai/ Họ Lê thường gọi tên Hoài Thúy Lan… Là một nữ doanh nhân trẻ, đẹp, thông minh, bản lĩnh phi thường. Vượt qua mọi khó khăn, chị xây dựng thành công các công ty mà chị đi qua làm ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, với tấm lòng từ thiện, cưu mang những mảnh đời bất hạnh. Chủ nghĩa nhân văn xuyên suốt truyện thơ. Nâng phẩm chất cao đẹp sáng ngời của người con gái HỌ mình đến mức cao chưa từng thấy. Bươn trải chủ động sáng tạo, xác lập vững chắc nền tảng cuộc sống của mình ở mọi lúc mọi nơi. Nhiều mâu thuẫn, tình huống ở truyện càng về sau càng cao trào đỉnh điểm… Sự hấp dẫn của nó từng lấy đi bao nước mắt của bạn đọc và cũng trả lại tất cả những nụ cười mãn nguyện cho người xem vì đoạn kết có hậu. Tác phẩm gồm 8 chương với 4248 câu lục bát. Nhiều báo lớn từng phải khẳng định: Là một tác phẩm đồ sộ phi thường hiếm có (gần như không) ở tình cảnh văn chương hiện nay. Đó lời tâm sự của Đại tá Lê Hữu Bình.

              Xin cóp, trích vài nhận xét của một số báo lớn chính thống đang đăng hiện nay- Thay lời giới thiệu của tác giả:

            – Báo Văn Hóa (Bộ văn hóa..) khẳng định: … Thúy Lan, một trường thi tiểu thuyết về thế thái nhân tình với nhiều câu thơ hay, hình ảnh đẹp khắc họa nên chân dung người phụ nữ Việt Nam tuyệt vời về tâm đức, về nhân cách, bản lĩnh sống dưới chế độ tươi đẹp của Đảng và Nhà nước ta. Đồng thời tác phẩm đã vạch trần những thủ đoạn tham nhũng, cửa quyền và ca ngợi cuộc đấu tranh chống tham nhũng không khoan nhượng của Đảng…

           – Báo Công Luận (Hội nhà báo VN) thì:… Truyện thơ Thúy Lan là Bản hùng ca về nhân tình thế thái thời nay… Đặc biệt hay cả 4 tiêu chí: Nội dung- Nghệ thuật- Tính triết học- Tính thời sự…. Truyện thơ Thúy Lan đáp ứng được mong mỏi của nhân dân lại hợp mọi chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước…

            – Báo Văn Nghệ (Hội nhà văn VN) thì: Ngòi bút thần kỳ khắc họa nên Đại mỹ nhân Viêt… Và với ngòi bút thần kỳ của tác giả, thì Thúy Lan sẽ là một Đại mỹ nhân mà từ xưa tới nay không một Đại mỹ nhân nào sánh nổi. Thật đáng tự hào…

             – Báo Hội nhà văn Hà Nội (30/8/2024 bài Nhân, quả và cái kết có hậu của truyện thơ. Tại mục Lý luận phê bình văn học):… Tác phẩm tạo cốt truyện hấp dẫn, nội dung hướng tới ý nghĩa tựu chung của ý Đảng, lòng dân và tinh thần thượng tôn pháp luật. Bởi thế nó mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, quả là một lựa chọn tròn trĩnh trong mặt bằng sáng tác văn chương hiện nay…

           – Báo Tuổi trẻ Thủ đô:… Thật tuyệt vời, một ngòi bút sắc sảo, kỹ lưỡng đến từng câu chữ, chấm phẩy. Sự nghiêm túc trong nhận định và sự bao quát, từng trải, hiểu thấu lẽ đời đã làm nên ý tứ thăng hoa. Thúy Lan là một truyện thơ lục bát 4.248 câu, một tác phẩm đồ sộ đúng nghĩa… Tầm tư tưởng, giá trị nhân văn; Tính thời đại… hội tụ đủ trong một cốt truyện hấp dẫn, mạch lạc. Truyện Thúy Lan thể hiện một cây bút xuất sắc hiếm có. Thúy Lan và Thúy Kiều mỗi người một vẻ. Ta không so sánh vì hai truyện ở hai thời điểm lịch sử khác nhau, nhưng mỗi tác phẩm luôn là tấm gương phản chiếu thời đại, trung thực….

            * Và hàng trăm bài viết về Thúy Lan. Muốn hiểu thêm truyện, bạn đọc vào Google gõ: AI nhận xét về truyện thơ Thúy Lan.      Hoặc gõ: Truyện thơ Thúy Lan      là có hàng loạt báo chí đang giới thiệu truyện thơ ở đó

           – Dù nhiều ca ngợi đến mấy, tôi cũng chỉ mong được làm học trò của các cụ và làm bạn với các thi huynh thi hữu mà thôi./. 

Bài viết Người con Họ Lê trong truyên thơ Thúy Lan của Lê Hữu Bình đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

Chiều 13.4, tại Hà Nội, Hiệp hội UNESCO Việt Nam và Trung Tâm truyền hình TVC Việt Nam đã tổ chức kỷ niệm 5 năm Đoàn nghệ thuật UNESCO Sen Việt.

Năm 2020, Đoàn nghệ thuật Sen Hồng được Hiệp hội UNESCO Việt Nam và Trung Tâm truyền hình TVC Việt Nam đổi tên thành Đoàn nghệ thuật UNESCO Sen Việt.

Theo bà Lê Thị Hương Liên, Trưởng Đoàn nghệ thuật UNESCO Sen Việt, Đoàn vinh dự được mang tên loài hoa Sen, loài hoa thanh cao nhưng bình dị, khiêm nhường, là loài hoa mang biểu tượng của văn hóa Việt.

Bà Trần Thị Phương, Phó Chủ tịch thường trực Liên hiệp các tổ chức hữu nghị TP Hà Nội tặng Bằng khen cho đại diện Đoàn nghệ thuật UNESCO Sen Việt

Tinh thần ấy cũng là kim chỉ nam cho từng hoạt động của Đoàn nghệ thuật UNESCO Sen Việt. Sau 5 năm đổi tên, Đoàn ngày càng phát triển từ quy mô đến chất lượng, các thành viên được chọn lọc kỹ lưỡng cả về chất lượng, và ngày càng tăng về số lượng.

Điều này, khẳng định vị thế của Đoàn thu hút ngày càng nhiều nghệ sĩ có tâm, có tài, có trí, có đức, cùng chung chí hướng với mục tiêu sống vui, khỏe, có ích, khi tham gia phục vụ cộng đồng,  xã hội, mang văn hóa Việt đến với đông đảo nhân dân trong nước và bạn bè quốc tế.

Ông Trương Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội tặng hoa cho lãnh đạo Đoàn nghệ thuật UNESCO Sen Việt

Bà Hương Liên cho biết, trong thời gian tới, với trái tim đam mê nghệ thuật và sự đồng lòng, các nghệ sĩ của Đoàn nghệ thuật Sen Việt sẽ tiếp tục nỗ lực để vươn mình mạnh mẽ, lập nên những thành công mới, dấu ấn mới.

“Với đam mê và tinh thần trách nhiệm, chúng tôi sẽ tiếp tục lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống đúng như tên gọi Sen Việt. Với niềm tin yêu của khán giả, chúng tôi tin rằng những cánh hoa Sen sẽ tiếp tục tỏa hương, kể những câu chuyện văn hóa Việt Nam bằng những thanh âm, điệu múa giàu bản sắc dân tộc”, bà Hương Liên chia sẻ.

Tiết mục tái hiện hình ảnh Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước

Tại lễ kỷ niệm, cá nhân và tập thể nghệ sĩ Đoàn nghệ thuật UNESCO Sen Việt đã nhận được bằng khen của Hiệp hội UNESCO Hà Nội; Liên hiệp các tổ chức hữu nghị TP Hà Nội…

Được biết, Đoàn nghệ thuật UNESCO Sen Việt thường tích cực tham gia các hoạt động quảng bá, giới thiệu văn hóa Việt tại các nước như Bangladesh, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Nhật Bản…

Các nghệ sĩ của Đoàn cũng thường chung tay tham gia các hoạt động thiện nguyện tại nhiều địa phương như: Quảng Trị, Quảng Bình, Lạng Sơn, Hưng Yên… và các bệnh viện như Viện Huyết học, truyền máu Trung ương, Bệnh viện Nhi Trung ương, Viện nuôi dưỡng trẻ em khuyết tật và người già cô đơn tại Ba Vì…

Theo baovanhoa.vn

Bài viết Đoàn nghệ thuật UNESCO Sen Việt tích cực “kể” những câu chuyện văn hóa Việt Nam đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

 HLVN – Sau khi Lê Thái Tổ băng hà, thì các vua kế liên tiếp bị lật đổ bởi sự tranh chấp của tạp đoàn Mường Thái Lam Sơn và các nho sĩ tam giác châu. Đến Lê Thánh Tông thì ông được cả hai tập đoàn ủng hộ, vì, một mặt, ông thuộc dòng dõi Lê Lợi, và, mặt khác, từ nhỏ ông đã được các nho sĩ Bắc bộ cứu sống và nuôi dạy ở ngoài dân gian cho đến khi vào cung. Tính chất nhà nho – hoàng đế hay hoàng đế – nhà nho này khiến Lê Thánh Tông (1442 – 1497) trở thành một nhà thơ đặc biệt, bởi ông còn là một ông vua. Địa vị hoàng đế, một hoàng đế nắm bắt được nhu cầu lịch sử để tự nguyện làm công cụ cho nó, khiến ông phát huy hết khả năng hành đạo của một nhà nho để mở ra một thời đại mới trong lịch sử Việt Nam trung đại, thời đại văn hóa Nho giáo.

Văn hóa thời đại Lý – Trần chủ yếu là văn hóa Phật giáo, tuy rằng trên nền tảng tam giáo đồng nguyên. Cơ sở kinh tế – xã hội của thời đại này là chế độ điền trang thái ấp và tầng lớp quý tộc dòng máu. Cuối đời Trần, chế độ đó đã rơi vào khủng hoảng, xã hội mất sự thống nhất, nhu cầu tư hữu xuất hiện. Nhà cải cách Hồ Quý Ly, một mặt, đã sử dụng chính sách hạn điền hạn nô để không chế nạn kiêm tinh ruộng đất của quý tộc, lấy lại đất công để chia cho nông dân, bảo lãnh cho tầng lớp địa chủ nhỏ lớn mạnh, mặt khác, phát triển Nho giáo như một hệ tư tưởng của nhà nước để củng cố bộ máy cai trị nhằm tạo sự thống nhất đất nước. Những cách tân này chưa kịp phát huy hiệu lực thì bị cắt ngang bởi sự xâm lược của quân Minh. Tuy nhiên, gần 20 năm chiếm đóng của quân xâm lược với chính sách phá hủy văn hóa dân tộc vô hình trung đã “dọn mặt bằng” cho việc xây dựng một thời đại văn hóa mới: văn hóa Nho giáo. Những năm đầu của nhà Lê, sự tranh giành quyền lực và sự thanh trừng lẫn nhau của các phe phái làm hao tổn nhân tài vật lực càng thúc đẩy ý tưởng xây dựng một nhà nước quân chủ Nho giáo để thống nhất hệ tư tưởng chính thống, thống nhất bộ máy trên cơ sở đề cao tuyệt đối vương quyền. Lê Thánh Tông đã ý thức được điều đó và đưa Nho giáo lên thành quốc giáo và trao cho nó địa vị độc tôn. Như vậy, xã hội Việt Nam sang trang một thời kỳ mới: từ khẳng định dân tộc chuyển sang khẳng định chính quyền tự chủ thống nhất.

Trong suốt thời đại Lý Trần, đội ngũ các nhà nho càng ngày càng đông lên. Họ tích cực tham gia vào bộ máy hành chính. Cùng với các thiền sư, họ cùng tham gia sáng tạo những tác phẩm văn hóa, đặc biệt là văn học, những Ngọc tỉnh liên phú của Mạc Đĩnh Chi, Bạch Đằng giang phú của Trương Hán Siêu, Chí Linh sơn phú và Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi… Mặc dù người viết là những nhà nho, nhưng các tác phẩm này chưa phải là văn học Nho giáo, bởi cái nhìn thế giới, các quan niệm về xã hội, về con người còn chịu ảnh hưởng to lớn của tinh thần vô ngã Lý Trần, còn phóng khoáng cởi mở theo tinh thần khoan giản an lạc của thời đại này. Như vậy, không phải là bấy giờ văn học Nho giáo chính hiệu chưa có, nhưng các quan niệm thẩm mỹ, quan niệm văn học của nó chưa trở thành dòng chính, thành yếu tố chủ đạo chế ngữ xã hội. Chỉ khi Lê Thánh Tông đưa Nho giáo lên thành quốc giáo, chính thống hóa và chính thức hóa nó ở ngôi độc tôn, Việt Nam trở thành một nhà nước nông nghiệp quân chủ Nho giáo, và Nho giáo từ ý thức hệ đến bộ máy hành chính, từ giáo dục đến học hành, thi cử, thì văn chương Nho giáo mới giữ vai trò thống trị và loại hình nhà văn nho sĩ mới ra đời. Lê Thánh Tông với tư cách một ông vua là người đầu tiên đã chính thống hóa văn học Nho giáo, chuyển văn hóa dân tộc sang loại hình văn hóa Nho giáo. Còn với tư cách một nhà văn, ông là một tác giả tiêu biểu đầu tiên của loại hình văn học này.

Có người cho rằng, trong xã hội quân chủ chuyên chế như Trung Hoa và Việt Nam thì nhà vua là người có quyền tuyệt đối, kẻ chủ sở hữu duy nhất toàn bộ đất đai sông núi cây cỏ và cả con người sống trên lãnh thổ đó. Bởi vậy, anh ta dừng ngoài mọi sự phân loại, đúng hơn anh ta đứng vào một loại riêng, mẫu hình hoàng đế.[1] Nhưng, tôi nghĩ khác, trong xã hội quân chủ nho giáo, chí ít là ở Việt Nam, nhà vua vẫn thuộc loại hình nhà nho, những dị biệt chỉ ở sắc thái nên không đáng kể. Bởi lẽ, trước khi lên ngôi vua, trở thành hoàng đế trị vì thì anh ta đã là nhà nho rồi. Hơn nữa, anh ta lên làm vua, trở thành con trời (thiên tử) là theo mệnh trời (thiên mệnh). Nếu làm đúng chức năng của một ông vua đã được Nho giáo quy định thì anh ta còn giữ được ngôi. Xưa nay, trong tương quan đối kháng giữa con người và bộ máy thì bao giờ bộ máy vẫn mạnh hơn, đặc biệt là với con người chức năng trong xã hội luân thường. Đó là chưa kể trước khi có thể trở thành ông vua thì anh ta còn phải là con của một gia đình, một dòng họ, của một truyền thống nào đó. Trường hợp Lê Thánh Tông, tôi nghĩ, lại càng như vậy. Cá nhân ông không hề đối lập với ý thức hệ Nho giáo mà chính ông là ý thức hệ đó. Cá nhân ông không hề đối lập với bộ máy nhà nước vận hành kiểu Nho giáo mà chính ông là bộ máy đó. Chính Nhà nước quân chủ Nho giáo làm cho ông trở thành ông và ông làm cho nó trở thành nó. Nó với ông là một.

Trong diễn trình văn học trung đại Việt Nam không có thời nào văn học Nho giáo thịnh đạt như thời đại Lê Thánh Tông. Bởi Lê Thánh Tông là hoàng đế – nhà nho – thi sĩ, bởi các tác giả thời kỳ này đều là triều thần – nhà nho – thi sĩ, bởi văn học thời kỳ này là văn chương Nho giáo chính thống. Đây là thời đại mà lần đầu tiên văn học cung đình xuất hiện ở Việt Nam tạo ra sự nhị phân bác học/dân gian, chính thống/phi chính thống. Và cũng chính ở thời đại này lần đầu tiên xuất hiện một thi xã, Hội Tao đàn, do chính Lê Thánh Tông làm hội trưởng (Tao đàn nguyên soái) gồm 28 thành viên tượng trưng cho 28 ngôi sao trên trời. Nhưng trong một xã hội nhà nước hóa rất mạnh như vậy, hơn nữa đứng đầu thi xã lại do một người đứng đầu nhà nước, nên một hội nghề nghiệp không thể là một hội phi nhà nước được.

Trong tác phẩm Quỳnh uyển cửu ca, tập thơ xướng họa của Hội Tao đàn, Lê Thánh Tông đã ra “tuyên ngôn” về quan niệm văn chương của mình như sau: “Ta nhân lúc muôn việc được rỗi, nửa ngày được nhàn, thường xem các sách, vui thích lục nghệ, mọi sự huyên náo lắng xuống, một ngọn đèn sáng thơm thơ, thị dục ít, tinh thần trong sạch, ở ngẫu hứng cao, mới phấn khởi nghĩ đến khuôn phép lớn của thành đế minh vương, lòng cẩn thận của trung thần lương bật, sai lấy bút giấy mực, ghi lại chân tình phát triển ra có anh khí dào dạt, thành cách ngôn hay.” Đây chính là quan niệm văn dĩ tải đạo của Nho giáo. Nhưng đạo ở đây không phải là đạo của Lão tử, mang tính chất triết học tư biện trừu tượng, mà là đạo trị nước, cai trị bằng đạo đức Nho giáo. Văn chở đạo, tức là văn học phải là công cụ để tuyên truyền, giáo hóa dân chúng theo cái đạo ấy. Tuy nhiên, ở đây văn cũng rất được chú trọng. Bởi, con thuyền không vững chắc, không mang hình dáng thủy động học thì không thể có tải trọng lớn, không thể đi nhanh đi xa được.

Sự nghiệp sáng tác của Lê Thánh Tông rất khớp với những chuẩn của văn học Nho giáo, với tính chất chính thống và chính thức của nó. Tuy nhiên, văn chương của ông cũng có những lệch chuẩn, dù là sự lệch chuẩn cho phép ở một hành lang hẹp, bởi khí thế đi lên của triều đại ông, của dân tộc Việt Nam bấy giờ và hoàn cảnh cá nhân lận đận ấu thời của ông không phải không có lúc bị đặt ra mép lề chính thống. Trước hết đó là việc Lê Thánh Tông tiếp tục sáng tác thơ nôm theo truyền thống Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi, mà không sợ bị chê nôm na là cha mách qué. Có thể, vị thế thiên tử của ông cũng đủ để bịt mồm thiên hạ. Nhưng cũng có thể, dù là làm thơ nôm thù tạc và tụng ca, nhưng thơ nôm Lê Thánh Tông là thơ nôm của thiên tử.

Tính chất chính thống, con trời, của Hồng Đức quốc âm thi tập trước hết thể hiện ở chỗ thi tập này là một tập thơ vịnh, một thể loại thơ mang tính chất văn học cung đình điển hình, mà trước hết là vịnh sử. Nho giáo, như ta đã biết, là một học thuyết cai trị và cai trị theo mẫu mực của quả khứ. Bởi thế, các nho sĩ quan lại rất chú ý đến các khuôn mẫu của quá khứ. Lịch sử cung cấp cho họ những bài học và những tấm gương. Vịnh sử, đặc biệt là các nhân vật lịch sử, là một phương thức “đúc rút kinh nghiêm” thông qua ngợi ca. Vì thế, truyền thống chính thức của vịnh sử Việt Nam là vịnh Bắc sử và bằng chữ Hán. Lê Thánh Tông, một mặt, vẫn đi theo đại lộ truyền thống, mặt khác trong Hồng Đức quốc âm thi tập, ông lại có những bài thơ vịnh Nam sử bằng chữ Nôm. Và chính những bài thơ này có nhiều giá trị hơn cả. Và giá trị là ở sự lệch chuẩn.

Bà Trưng với vị thế là người mở trang đầu tiên chống xâm lược phương Bắc nên hầu như bao giờ cũng có mặt trong thơ vịnh sử của Việt Nam. Bài thơ Trưng Vương của Lê Thánh Tông có lẽ là một trong những bài thơ đầu tiên viết về bà xét về mặt thời gian và, quan trọng hơn, về một lối khai thác lệch chuẩn nhân vật lịch sử. Bài thơ ca ngợi không phải đạo đức Nho giáo chung chung, mà truyền thống văn hóa Việt, nhân cách văn hóa Việt Nam trên cơ sở mỹ cảm dân tộc.

Giúp dân dẹp loạn trả thù mình,

Chị với em cùng cất nghĩa binh.

Tô Định bay hồn vang một trận,

Lĩnh Nam mở cõi vững trăm thành.

Mới rày bảo vị ra ơn rộng,

Đã đội hoa quan xuống phúc lành.

Còn nước, còn non, còn miếu mạo,

Nữ trung đệ nhất đấng tài danh.

Ngoài thơ vịnh sử, Lê Thánh Tông còn có nhiều thơ vịnh cảnh: phong cảnh thiên nhiên đất nước và di tích lịch sử. Ở nhóm thơ này, tác giả không chỉ chú ý đến phong cảnh hùng vĩ, tươi đẹp của thiên nhiên đất nước, mà được ông dành nhiều cảm xúc hơn lại chính là cuộc sống của người dân, là đời sống xã hội. Chính đặc điểmn ày thể hiện mối bận tâm của một ông vua sáng, thể hiện cái chất vua của thơ Lê Thánh Tông.

– Đất nhiều cá muối dân no đủ,

Ruộng hiếm hoa màu thuế nhẹ nhàng

(An Bang phong thổ)

– Nhà Nam nhà Bắc đều có mặt

Lừng lẫy cùng ca khúc thái bình

(Canh một)

Nhưng, có lẽ, đặc sắc nhất của thơ nôm Lê Thanh Tông là nhóm thơ vịnh vật. Thơ vịnh sử, vịnh cảnh, dù có ít nhiều lệch chuẩn, nhưng vẫn nghiêng về phương diện chính thống hơn thơ vịnh vật. Bởi, những bài này thuộc văn phong cao, còn thơ vịnh vật thuộc văn phong thấp, nhất là ở những đề tài không thơ, phi thơ như ở Lê Thánh Tông, các bài thơ vịnh cái rế, cái nón, cái kìm, cái đó, cái quạt, cái cối xay, cái đu, ông đầu rau, thằng bù nhìn, quả dưa, củ khoai, rau cải, con cóc, con kiến, con rận, con muỗi, con gà, con voi, người ăn mày… Đây là những vật hết sức tầm thường chỉ tồn tại nhiều ở ca dao tục ngữ, ở lời ăn tiếng nói của người bình dân. Nhưng, Lê Thánh Tông với chất vua cố hữu của mình, với con mắt “lệch lạc nghề nghiệp’ của nhà quản lý con người đã nhìn thấy trong những vật tầm thường, bé mọn ấy, những phẩm chất to lớn, phi thường. Đây là một cái nhìn “thăng hoa” về ông đầu rau:

Chín vạc đặt yên bằng núi

Ai rằng sự chẳng đến muôn dân

Cái vạc ở đây là đồ dùng nấu ăn đặt lên ông đầu rau, nhưng chín vạc, cũng như cửu đỉnh, là tượng trưng cho giang sơn đất nước, và đất nước nhờ ông đầu rau mà được yên bằng. Đó là cái ơn mà muôn dân được hưởng và ai cũng phải thừa nhận. Đọc xong hai câu thơ này người ta thấy hiện lên hình ảnh một trung thần lương tướng của triều đình. Hoặc trong con cóc, tác giả nhìn thấy cả một khí tượng đế vương, kiểu “anh hùng đoán giữa trần ai mới già.”

Miếu đường có thuở vang lừng tiếng

Giúp được dân lành kẻo nắng nôi.

Cái tài của Lê Thánh Tông là ở bất kỳ vật nào, dù bé mọn đến đâu, cái nhìn Nho giáo của ông cũng thấy bóng dáng của một vật khác to lớn hơn, có ý nghĩa hơn. Mà vật khác đó, trong con mắt của người cai trị biết dùng người, thì chỉ có thể là những người có tài giúp dân giúp nước, đạo cao đức trọng. Loại thơ này, người ta gọi là thơ khẩu khí.

Khẩu khí thơ của Lê Thánh Tông bắt nguồn từ quan niệm văn là người. Văn có thể bộc lộ được những gì sâu xa nhất ẩn kín hoặc còn đang ở dạng mầm mống trong con người. Bởi thế, qua thơ văn người ta không chỉ có thể biết được bản tính sâu kín của người đó, mà còn, từ đó, thấy trước được tiền đồ hoặc số phận của anh ta. Chúng ta hãy nhớ lại một giai thoại văn học (mà với tâm thức người Việt Nam thì đôi khi một giai thoại còn thực hơn cả một sự thực lịch sử): từ vế ra đối của ông thầy Vũ vô kiềm tỏa năng lưu khách (Mưa không có then khóa mà giữ được khách), trò một đối lại Sắc bất ba đào nịch dị nhân (Sắc đẹp không có sóng gió mà dìm chết người tài), còn trò hai thì lại đối Nguyệt hữu loan cung bất xạ nhân (Trăng có treo cây cung mà không bắn người). Số phận người thứ nhất tuy tài giỏi nhưng chết vì hiếu sắc, còn người thứ hai tuy tài kém hơn nhưng sau trở thành một bề tôi lương đống của triều đình. Hoặc, khi Hồ Xuân Hương ngã mà bật ra một câu chữa thẹn Giơ tay với thử trời cao thấp/ Xoạc cẳng đo xem đất vắn dài thì khẩu khí này thể hiện bản chất ngang tàng của Bà chúa thơ nôm trong khuôn khổ một xã hội chật hẹp.

Thơ khẩu khí của Lê Thánh Tông đã mang lại cho thơ các bác học bấy giờ một vẻ bình dị, dân dã, một cảm hứng sáng tác mới, đầy sinh khí và hơi thở dân tộc. Nhưng, quan trọng hơn, nó khởi đầu cho một kiểu loại thơ mới. Mỗi một bài thơ là một hình ảnh hay một biểu tượng lấp lửng hai mặt (ambivalent): con cóc – ông vua, ông đầu rau – trung thần, thằng bù nhìn – vị tướng lĩnh… Thế giới của đồ vật cũng là xã hội con người. Kiểu hình tượng lấp lửng hai mặt này ta còn thấy đậm đặc trong thể loại câu đố dân gian và đặc biệt sắc sảo trong đố tục giảng thanh và đố thanh giảng tục… Phải chăng, tôi nghĩ, thơ khẩu khí Lê Thánh Tông và câu đố dân gian là những khởi nguyên quan trọng cho thơ Hồ Xuân Hương sau này?[2]Không phải ngẫu nhiên mà bài thơ Cây đánh đu của một ông vua thơ nôm và bài Đánh đu của một bà chúa thơ nôm lại có nhiều điểm giống nhau về thân xác, nhưng hoàn toàn khác nhau về hồn thơ như vậy. Ông vua trời chọn thì nhìn sự đánh đu bằng con mắt lễ nghi của một thiên tử: Tế hậu thổ khom khom cật/ Vái hoàng thiên ngửa ngửa lòng, còn bà chúa dân phong thì bằng con mắt phồn thực dân dã: Trai đu gối hạc khom khom cật/ Gái uốn lưng ong ngửa ngửa lòng.

Như vậy, Lê Thánh Tông là một nhà nho quân tử, một thi nhân hoàng đế điển hình. Ngôi vị hoàng đế không kéo được ông ra khỏi mẫu người này, mà ngược lại thúc đẩy ông phát động hết mức tiềm năng của con người đó, nhất là chức năng hành đạo. Và một trong chức năng hành đạo đó là làm thơ. Lê Thánh Tông đã mở ra một thời đại khác trong văn học, văn hóa Việt Nam bằng việc lấy Nho giáo làm ý thức hệ chính thống của toàn xã hội. Thời đại Lê Thánh Tông phát triển cả về kinh tế, xã hội lẫn văn hóa. Dĩ nhiên, theo hướng Nho giáo hóa, chính thống hóa và nhà nước hóa. Tuy vậy, Nho giáo Việt Nam lúc này đang ở thế đi lên, những yếu tố tích cực của nó được phát huy và hòa điệu với xu thế đi lên của dân tộc, nên Lê Thánh Tông, một người là biểu tượng của chính thống, của chuẩn mực Nho giáo lại có những lệch chuẩn khá bất ngờ, thú vị. Và chính những lệch chuẩn này đã hé cho chúng ta thấy bên trong những cân đai mũ măng ấy có một con người, con người thi sĩ, với một trái tim đang đập nhịp khỏe khoắn.

  PGS Đỗ lai Thúy

(Theo Thơ Đường luật thời nhà Lê )

[1]Xem Trần Ngọc Vương, Văn hóa Việt Nam: dòng riêng giữa nguồn chung, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2000.

Bài viết Lê Thánh Tông nhà thơ hoàng đế đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

 Lúc thiếu thời nghe Bà kể chuyện:

Mẹ sinh con khi trời giải cơn nồng,

Quanh bờ ruộng cua ngôm bò tránh nắng.

Nước dưới chân như đun giữa cánh đồng,

Buổi tối vầng trăng tía quầng xanh xám,

Gió tây nam thổi nhẹ tầng không,

“Chiêm ba giá, mùa ba lần chết cá.”

Hy vọng mùa vàng dân chúng đợi trông!!!

… Cái nắng hè buổi chiều tháng sáu,

Trời xanh trong thấp thoáng dải mây trôi.

Tay xách giỏ mẹ vẫn lần ra ruộng,

Bữa tối nay thêm bát canh cua mát dạ mọi người.

Nóng hầm hập như lửa xông vào mặt,

Nón lá áo tơi che khắp thân mình,

Khăn vuông đen quấn kín chừa đôi mắt,

Dáng vẹo xiêu vì bụng chửa công kềnh.

Mẹ về đến nhà lúc nổi cơn giông

Gió gầm gào cây cành nghiêng ngả

Mây từ đâu che kín bầu trời vần vũ

Cửa giật liên hồi lộp độp hạt mưa rơi

Bà giúp sức rửa vội chân tay sạch bùn đất

Quạt kéo khăn lau để ráo mồ hôi

Mẹ dồn sức bình sinh vào cơn rặn đẻ

Tiếng khóc oe oe con cất tiếng chào đời.

Nỗi vui mừng đâu chỉ của nhà ta,

Thêm xuất đinh thêm dài dòng họ.

Lộc của trời ban – Chị Toàn bày tỏ,

Bác Ký yên tâm khi tuổi về già.

Vừa chào đời đã là anh rồi đó,

Con của Thày -Trò tíu tít gàn xa;

Gánh nặng trên vai nhận lời mừng chúc,

Chăm sóc Tổ Tông – Hạnh phúc ông bà,

Con được lón lên bởi dòng sữa mẹ,

Có hanh heo gió bấc mưa phùn;

Có bão giông mưa dầu nắng lửa,

Có dại khờ vả cả những thiệt hơn.

Có chắt chiu tảo tần sức mẹ,

Gánh mếch gồng siêu ngày tháng đêm hôm

Lời mẹ ru vào trong tiềm thức,

Giọt sữa nuôi thân – Câu hát dưỡng tâm hồn.

Con nhận từ cha vòng tay che chở ,

Nâng bước chân con chập chững vào đời.

Những vui buồn lo toan cho nhận,

Những cách đối nhân của những thế thời!!!

Miếng bả vinh hoa biết dừng biết tránh,

Cái mùi phú quí để nước té trôi.

Đâu miếng đỉnh chung – Đâu lời xúc xiểm,

Gạt chúng ra xa để sống trọn kiếp người.

Trước bạo lực không khom lưng uốn gối,

Nhìn cường quyền phải biết rẻ khinh.

Trúc dẫu cháy đốt ngay vẫn thẳng,

Vẫn ngẩng cao đầu giữ sức bình sinh.

Áo có rách vẫn thơm tho sạch sẽ,

Giấy có nhàu nhưng sách vẫn nguyên hình.

Lời cha dạy, con truyền cho cháu chắt,

Sức sống tinh thần giúp cuộc sống hiển vinh.

Con lón lên giữa bom gầm đạn réo.

Móoc chê bay xoèn xoẹt qua đầu.

Chạy loạn tản cư mẹ mang đi khắp nẻo,

May mắn là hơn, chứ biết tránh nơi đâu?.

Giặc càn liên miên xóm làng xơ xác,

Cơ sự này kháng chiến còn lâu!

Nghỉ làm Thày – Cha làm ông thợ khéo,

Tháng ngày bè bạn bên chiếc máy khâu.

Kể sao hết gian nan thời loạn lạc,

Chạy tránh đạn bom vẫn không bỏ ruộng đồng.

Đất hở nơi  đâu là trồng rau trồng củ,

Đậu đỗ kê cà vẫn trĩu quả sai bông.

Cả đời mẹ chưa được tròn giấc ngủ,

Váy sắn quai cồng tất bật bón chăm.

Bãi giữa đồng xa mỗi nơi vài ba mẫu,

Canh một chưa nằm đã thức dậy canh năm.

Vận hạn nhà ta nhiều như cơm bữa,

Giặc Pháp đốt nhà vì nuôi giấu Việt Minh.

Hố bom sâu giữa sân do mật thám chỉ điểm.

Chỉ nghĩ đến thôi cũng đã phải rùng mình.

Chợ phiên quanh vùng in hình bóng mẹ,

Xa gần quản chi đòn gánh đè vai.

Không cửa hàng to chỉ thúng và mẹt,

“Phi thương bất phú “ mẹ nhắc suốt đời.

Chắt chiu tiết kiệm, một nghề cho chín,

Chịu khó chịu thương mới nổi cơ đồ.

Ăn bát cơm dẻo nhớ công bà mót,

Ăn bát canh ngọt nhớ ơn bà mò.

Hòa bình trở lại sau kháng chiến chín năm,

Khuôn mặt rạng ngời khắp làng xã xóm thôn.

Nước mắt mẹ vẫn lăn dài trên má,

Thương nhớ hai anh mẹ như xác không hồn.

Khi loạn lạc mải lo chạy giặc,

Lúc bình yên thì gối mỏi chân chồn.

Lẫn lộn buồn vui đứa còn đứa mất,

Nén tiếng thỏ dài mẹ trằn trọc đêm hôm.

Cuộc sống như mơ khi quê hương hết loạn,

Hòa bình rồi ăn cháo vẫn vui.

Trải chiếu góc sân trẻ già kết bạn,

Trò chuyện râm ran rộn rã tiếng cười.

Nào trừ Việt gian, nào bắt mật thám,

Tiếp tế chiến khu – Hỏa tuyến kịp thời.

Sức của sức người : Điện Biên vụt sáng,

Trấn động năm châu – Lừng lẫy đất trời.

Sau đại họa nhà tan cửa nát,

Cha mẹ xa con – Đày tớ bỏ Thày.

Kinh hết vía khi long trời lở đất.

Còn mẹ còn con thế là may.

Bát gốc rau khô cõng răm hạt gạo,

Củ sắn củ khoai đắp đổi qua ngày,

Mỏ vung nồi cơm; ngai ngái mùi cám lợn.

Mẹ vẫn cười bảo con: “Đời rồi sẽ đổi thay”

Muôn thương ngàn nhớ Mẹ kính yêu

Thổn thức tâm can những sớm chiều

Nuôi dưỡng đàn con từ giọt máu,

Các con khôn lớn mẹ liêu xiêu

Mỗi lần vượt cạn – Lần đổi mạng

Buồn thương tủi nhục khổ trăm điều.

Miếng cơm hớp nước hay viên thuốc,

Ngày tháng đêm hôm mẹ nâng niu

Con nhớ Mẹ – Cha lòng chẳng nguôi,

Đường đi gần hết dốc cuộc đời.

Trằn trọc đêm dài bao ký ức,

Những giận những hờn, những buồn vui.

Tóc bạc da mồi, tai nghễnh ngãng,

Chân chậm mắt mò, bước chơi vơi

Vẫn vẳng bên tai lời Cha Mẹ

“ Lẽ sống cho tròn” Thắng con ơi!!!

Ngày 12 tháng 6 Âm lịch năm Canh tý (2020)

                    Lê Hồng Thắng                                    

.

Bài viết Ngày Mẹ sinh con đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

Mang về nắm đất của Lam Kinh

Trân trọng đặt lên bàn thờ Tổ

Ước nguyện bao tháng ngày trăn trở

Thỏa nỗi khát khao những đợi chờ.

Mang về cả khoảng trời Lam Kinh

Bao la rộng mở đất quê mình

Đền đài miếu mạo thờ Tiên Tổ

Nén hương bái vọng tấm lòng thành.

Mang về cây đại thụ xum xuê

Họ hàng được cậy nhờ phúc ấm

Vẫn vững tin chung sức, chung lòng .

Mang về những câu nói nụ cười

Vồn vã ân cần mà chân thật

Đường dài xa xôi nhiều cách trở

Anh em gắn bó biết bao nhiêu.

Mang về cái nắng của Lam Kinh

Cho ta hong khô mùa giông bão

Mang về biết bao điều thơm thảo

Chuyển thành điệp khúc những bài ca.

Mang về nhiều kỷ niệm đậm đà

Ngát thơm những chén trà tình nghĩa.

Mang về cả sắc màu không khí

Quê ta hít thở sóng biển tràn.

Mang tất cả những tấm lòng vàng

Ghi nhớ truyền lại cho con cháu.

Mang về bao nhọc nhằn cay đắng

Nơi quê hương ngày tháng vượt qua

Cùng chung tau gắng sức tăng gia

Đã qua đi ngày mùa tần tảo

Bao khó khăn ngọt bùi chia sẻ

Vẫn kiên cường bám trụ không lơi.

Mang về bao sự sống cho đời

Những câu hò nhặt khoan khơi lộng.

Mang về biết bao điều vương vấn

Cả tiếng nói âm trời hơi nặng

Cất vang lên xứ sở miền trong

Mang về ngập tràn nỗi vui mừng

Của bà con thắm tình thương mến

Chia tay cảm xúc đầy lưu luyến

Với Lam Kinh sâu nặng ân tình

Tiếng vọng ngàn xưa của Lam Kinh

Thiêng liêng gắn bó mãi vô cùng

Trao nguồn nhựa sống cho con cháu

Hào hùng khí tiết với non sông

Công lao trời biển của tiền nhân

Giữ gìn bờ cõi mấy trăm năm

Dấu ấn tạc ghi vào lịch sử

Đời đời gương sáng mãi vang ngân

Dư ân truyền thống của quê hương

Khơi dậy tôn vinh lòng yêu nước

Đoàn kết cùng chung dòng huyết thống

Đồng tâm hiệp lực với nhân dân

Mang về một quên hương bình yên

Chiến tranh qua tự hào kiêu hãnh

Bảo vệ cùng dựng xây đất nước

Rạng danh con cháu giống Lạc Hồng

Muôn năm đất phát tích Quân Vương

Muôn năn nơi Nhân kiệt Địa Linh

Mang về nơi cội nguồn Tổ Tông

Mang về lòng nhân nghĩa mênh mông

Mang về dòng máu thắm tri ân

Mang về cả cõi đời tâm linh.

LÊ XUÂN ĐÀI

Khu 5 xã Hà Lương- Hạ Hòa- Phú Thọ

Bài viết Bài thơ “MANG VỀ” đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪₪

Lê Ngọc Hân là con vua Lê Hiển Tông và bà Chiêu Nghi Nguyễn Thị Huyền. Bà xinh đẹp, thông minh, giỏi thơ văn. Năm 1786, Nguyễn Huệ ra Bắc để «phù Lê diệt Trịnh». Ngọc Hân vâng lời cha mà sánh duyên với Nguyễn Huệ và theo ông về Thuận Hóa. Năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng Đế trước khi ra Bắc lần thứ ba để diệt quân Thanh, lấy niên hiệu Quang Trung, phong Ngọc Hân làm Hữu Cung Hoàng Hậu. Năm 1789, sau khi đại thắng quân Thanh, Nguyễn Huệ lại phong bà làm Bắc Cung Hoàng Hậu. Năm 1792, Quang Trung Hoàng Đế đột ngột băng hà. Bà viết Tế Vua Quang Trung và Ai Tư Vãn để bày tỏ nỗi lòng đau khổ và tiếc thương chồng.

1. Gió hiu hắt phòng tiêu lạnh lẽo
Trước thềm lan, hoa héo ron ron.
Cầu Tiên khói tỏa đỉnh non,
Xe rồng thăm thẳm, bóng loan dàu dàu.

5. Nỗi lai lịch dễ hầu than thở
Trách nhân duyên mờ lỡ cớ sao ?
Sầu sầu, thảm thảm xiết bao…
Sầu đầy giạt bể, thảm cao ngất trời !

Từ cờ thắm trỏ vời cõi Bắc,
10. Nghĩa tôn phù vằng vặc bóng dương.
Rút dây vâng mệnh phụ hoàng,
Thuyền lan chèo quế thuận đường vu quy.

Trăm ngàn dặm quản chi non nước;
Chữ “nghi gia” mừng được phải duyên.
15. Sang yêu muôn đội ơn trên,
Rỡ ràng vẻ thúy, nối chen tiếng cầm.

Lượng che chở, vụng lầm nào kể.
Phận đinh ninh cặn kẽ mọi lời.
Dẫu rằng non nước biến dời,
20. Nguồn tình ắt chẳng chút vơi đâu là.

Lòng đùm bọc thương hoa đoái cội,
Khắp tôn thân cùng đội ơn sang.
Miếu đường còn dấu chưng thường,
Tùng thu còn rậm mấy hàng xanh xanh.

25. Nhờ hồng phúc, đôi cành hòe quế
Đượm hơi dương dây rễ cùng tươi
Non Nam lần chúc tuổi trời,
Dâng câu Thiên Bảo, bày lời Hoa Phong.

Những ao ước trập trùng tuổi hạc,
30. Nguyền trăm năm ngõ được vầy vui.
Nào hay sông cạn, bể vùi,
Lòng trời giáo giở, vận người biệt ly.

Từ nắng hạ, mưa thu trái tiết,
Xót mình rồng mỏi mệt chẳng yên.
35. Xiết bao kinh sợ, lo phiền,
Miếu thần đã đảo, thuốc tiên lại cầu.

Khắp mọi chốn đâu đâu tìm rước,
Phương pháp nào đổi được cùng chăng ?
Ngán thay, máy Tạo bất bằng,
40. Bóng mây thoắt đã ngất chừng xe loan.

Cuộc tụ, tán, bi, hoan kíp bấy,
Kể sum vầy đã mấy năm nay ?
Lênh đênh chút phận bèo mây,
Duyên kia đã vậy, thân này nương đâu ?

45. Trằn trọc luống đêm thâu, ngày tối,
Biết cậy ai dập nỗi bi thương ?
Trông mong luống những mơ màng,
Mơ hồ bằng mộng, bàng hoàng như say.

Khi trận gió hoa bay thấp thoáng,
50. Ngỡ hương trời bãng bãng còn đâu:
Vội vàng sửa áo lên chầu,
Thương ôi, quạnh quẽ trước lầu nhện giăng.

Khi bóng trăng, lá in lấp lánh,
Ngỡ tàn vàng nhớ cảnh ngự chơi.
55. Vội vàng dạo bước tới nơi,
Thương ơi, vắng vẻ giữa trời tuyết sa !

Tưởng phong thể xót xa đòi đoạn,
Mặt rồng sao cách gián lâu nay,
Có ai chốn ấy về đây,
60. Nguồn cơn xin ngỏ cho hay được đành ?

Nẻo u minh khéo chia đôi ngả,
Nghĩ đòi phen, nồng nã đòi phen.
Kiếp này chưa trọn chữ duyên,
Ước xin kiếp khác vẹn tuyền lửa hương.

65. Nghe trước có đấng vương Thang, Võ,
Công nghiệp nhiều tuổi thọ thêm cao;
Mà nay áo vải cờ đào,
Giúp dân dựng nước xiết bao công trình !

Nghe rành rành trước vua Nghiêu, Thuấn,
70. Công đức dày, ngự vận càng lâu;
Mà nay lượng cả, ơn sâu,
Móc mưa rưới khắp chín châu đượm nhuần.

Công dường ấy, mà nhân dường ấy,
Cõi thọ sao hẹp bấy hóa công ?
75. Rộng cho chuộc được tuổi rồng,
Đổi thân ắt hẳn bõ lòng tôi ngươi.

Buồn thay nhẽ, sương rơi gió lọt,
Cảnh đìu hiu, thánh thót châu sa.
Tưởng lời di chúc thiết tha,
80. Khóc nào nên tiếng, thức mà cũng mê.

Buồn thay nhẽ, xuân về hoa ở,
Mối sầu riêng ai gỡ cho xong,
Quyết liều mong vẹn chữ tòng,
Trên rường nào ngại giữa dòng nào e.

85. Con trứng nước thương vì đôi chút,
Chữ tình thâm chưa thoát được đi,
Vậy nên nấn ná đòi khi,
Hình tuy còn ở, phách thì đã theo;

Theo buổi trước ngự đèo Bồng Đảo,
90. Theo buổi sau ngự nẻo sông Ngân,
Theo xa thôi lại theo gần,
Theo phen điện quế, theo lần nguồn hoa.

Đương theo bỗng tiếng gà sực tỉnh,
Đau đớn thay ấy cảnh chiêm bao !
95. Mơ màng thêm nỗi khát khao,
Ngọc kinh chốn ấy ngày nào tới nơi ?

Tưởng thôi lại bồi hồi trong dạ,
Nguyệt đồng sinh sao đã kíp phai ?
Xưa sao sớm hỏi khuya bày,
100. Nặng lòng vàng đá, cạn lời tóc tơ.

Giờ sao bỗng thờ ơ lặng lẽ,
Tình cô đơn, ai kẻ xét đâu ?
Xưa sao gang tấc gần chầu,
Trước sân phong nguyệt, trên lầu sính ca.

105. Giờ sao bỗng cách xa đôi cõi,

Tin hàn huyên khôn hỏi thăm nhanh.
Nửa cung gẫy phím cầm lành,
Nỗi con côi cút, nỗi mình bơ vơ !

Nghĩ nông nỗi ngẩn ngơ đòi lúc,

110. Tiếng tử quy thêm giục lòng thương.

Não người thay, cảnh tiên hương,
Dạ thường quanh quất, mắt thường ngóng trông.

Trông mái đông: lá buồm xuôi ngược,
Thấy mênh mông những nước cùng mây,
115. Đông rồi thì lại trông tây:
Thấy non cao ngất, thấy cây rườm rà.

Trông Nam thấy nhạn sa lác đác,
Trông bắc thời ngàn bạc màu sương.
Nọ trông trời đất bốn phương,
120. Cõi tiên khơi thẳm, biết đường nào đi.

Cậy ai có phép gì tới đó,
Dâng vật thường xin ngỏ lòng trung,
Này gương là của Hán cung
Ơn trên xưa đã soi chung đòi ngày.

125. Duyên hảo hợp xót rày nên lẽ,
Bụng ai hoài vội ghẽ vì đâu ?
Xin đưa gương ấy về chầu,
Ngõ soi cho tỏ gót đầu trông ơn.

Tưởng linh sảng nhơn nhơn còn dấu,
130. Nỗi sinh cơ có thấu cho không ?
Cung xanh đang tuổi ấu xung
Di mưu sao nỡ quên lòng đoái thương ?

Gót lân chỉ mấy hàng lẫm chẫm
Đầu mũ mao, mình tấm áo gai,
135. U ơ ra trước hương đài,
Tưởng quang cảnh ấy chua cay lòng này.

Trong sáu viện ố đào, ủ liễu
Xác ve gầy, lỏng lẻo xiêm nghê
Long đong xa cách hương quê,
140. Mong theo: lầm lối, mong về: tủi duyên.

Dưới bệ ngọc hàng uyên vò võ
Cất chân tay thương khó xiết chi.
Hang sâu nghe tiếng thương bi,
Kẻ sơ còn thế, huống gì người thân.

145. Cảnh ly biệt nhiều phần bát ngát,
Mạch sầu tuôn ai tát cho vơi ?
Càng trông càng một xa vời,
Tấc lòng thảm thiết, chín trời biết chăng ?

Buồn trông trăng, trăng mờ thêm tủi,
150. Gương Hằng Nga đã bụi màu trong.
Nhìn gương càng thẹn tấm lòng,
Thiên duyên lạnh lẽo, đêm đông biên hà.

Buồn xem hoa, hoa buồn thêm thẹn,
Cánh hải đường đã quyện giọt sương.
155. Trông chim càng dễ đoạn trường
Uyên ương chiếc bóng, phượng hoàng lẻ đôi.

Cảnh nào cũng ngùi ngùi cảnh ấy
Tiệc vui mừng còn thấy chi đâu ?
Phút giây bãi bể nương dâu,
160. Cuộc đời là thế biết hầu nài sao ?

Chữ tình nghĩa trời cao, đất rộng,
Nỗi đoạn trường còn sống còn đau.
Mấy lời tâm sự trước sau,

Bài viết Ai Tư Vãn đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.