Tại chính điện Lam kinh Thanh Hoá và Đề thờ Đức Vua Lê thái Tổ Cao Hoàng Đế Lê Lợi; tỉnh ủy, HĐND, UBND MTTQ tỉnh Thanh hoá đã long trọng tổ chức Lễ dâng hương Đức vua Lê Thái tổ.  Đến dự có ông Lại Thế Nguyên, Phó bí Thư thường trực tỉnh uỷ, Trưởng đoàn Đại biểu tỉnh, ông Đỗ minh Tuấn Phó bí thư TU Chủ tịch UBND tỉnh và các ban ngành của tỉnh. Phó chủ tịch Thường trực HĐHLVN-TS Lê xuân Thảo cùng bà con họ Lê các tỉnh đã về dự Lễ.

*Tại đình Nam Hương-bên Hồ Hoàn Kiếm Hà Nội

*Tại đền Xương Giang- Bắc Giang

*Tại đền thờ vua Lê Lợi Tp Hải Dương

*Chủ tịch HĐHLVN Lê Phúc Nguyên và HĐHL Hà Nội dâng hương tại Hoàng Thành Thăng Long, Hà Nội

*HĐHL Quảng Ninh và chính quyền địa phương dâng hương tại đền thờ Vua Lê Lợi tại Hoành Bồ Hạ Long

*HĐHL Nghệ An dâng hương Vua Lê Thái Tổ tại đền Hưng Nguyên Nghệ An

*HĐHL TP Hồ Chí Minh dâng hương Vua Lê Thái Tổ

*HĐHL TP Vũng Tàu dâng hương lễ giỗ Vua Lê

Bài viết Lễ giỗ lần thứ 591 năm Đức vua Lê Thái Tổ trên cả nước đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

Sau 4 ván đấu của ngày tranh tài thứ ba vừa kết thúc rạng sáng 21-9 (giờ Việt Nam), ĐKT Lê Quang Liêm có thêm hai chiến thắng quan trọng để tiếp tục bứt phá trên bảng xếp hạng. Ngay ở ván 9, ván đấu mở màn trong ngày, Lê Quang Liêm sau 57 nước đi đã buộc kỳ thủ xếp hạng 8 thế giới Levon Aronian phải chấp nhận thua cuộc. Kỳ thủ Mỹ gốc Armenia này từng 2 lần vô địch World Cup vào các năm 2005 và 2017.

Lê Quang Liêm thắng kỳ thủ hơn mình 12 hạng FIDE

Liên tiếp bị cầm chân ở hai ván 10 và 11 khi đối đầu cùng “thần đồng” người Ấn Độ Rameshbabu Praggnanandhaa và kỳ thủ “bí ẩn” Ivan Saric (Croatia), Quang Liêm bùng nổ trở lại khi quật ngã kỳ thủ dày dạn kinh nghiệm Vasyl Ivanchuk sau 35 nước đi. Danh kỳ người Ukraine từng ba lần xếp hạng 2 thế giới và được phong đại kiện tướng từ năm 1988, tức trước khi Lê Quang Liêm chào đời!

Vasyl Ivanchuk

Với 2 chiến thắng cùng 2 ván hòa ở ngày thi đấu thứ ba, Lê Quang Liêm vươn lên vị trí thứ ba trên bảng xếp hạng Julius Baer Generation Cup với 20 điểm sau 12 vòng đấu. Kỳ thủ số 1 Việt Nam đã có màn bứt phá khá ngoạn mục nếu biết sau ngày thi đấu đầu tiên, anh chỉ kiếm được vỏn vẹn 2 điểm và xếp hạng 14/16, trong đó có ván đấu không thành công khi đối đầu cùng “vua cờ” Magnus Carlsen.

Ngày thi đấu thành công của Quang Liêm với 2 thắng, 2 hòa

Tình hình được cải thiện ở ngày thi đấu thứ nhì khi Quang Liêm lần lượt đánh bại Baskaran Adhiban, Vincent Keymer và David Navara, chỉ chịu chia điểm cùng “vua hòa” Anish Giri. Thêm hai ván thắng quan trọng ở ngày thi đấu thứ ba, Lê Quang Liêm chính thức góp mặt trong Top 3 và gần như cầm chắc tấm vé vào vòng trong dành cho 8 kỳ thủ có thứ hạng cao.

Bảng xếp hạng sau ba ngày tranh tài

Ở lượt cuối vòng bảng diễn ra đêm 21-9, Quang Liêm sẽ lần lượt chạm trán Jan-Krzyztof Duda (Ba Lan), Boris Gelfand (Belarus), Christopher Yoo (Mỹ). Trong số này, Boris Gelfand từng sáu lần giành chức vô địch thế giới.

Giải cờ vua Julius Baer Generation Cup diễn ra từ ngày 19 đến 26-9 theo hình thức trực tuyến với sự góp mặt của 16 kỳ thủ. Các kỳ thủ thi đấu vòng tròn 15 ván cờ nhanh, chọn ra 8 kỳ thủ có thứ hạng cao vào vòng đấu loại trực tiếp với tổng giá trị tiền thưởng là 150.000 USD.

Đông Linh – Ảnh: GCT, Chess24

Bài viết Lê Quang Liêm bùng nổ, hạ cựu số 1 World Cup   đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

          Theo sử sách ghi lại rằng họ Lê Việt Nam là một trong những dòng họ đặc trưng của dân tộc Lạc Việt, đã định cư ở đất Thanh Hóa và Ninh Bình từ lâu đời. Đặc biệt các vị vua và danh nhân họ Lê Việt Nam, những vị thủy tổ của nhiều chi phái họ Lê ở nước ta đều xuất xứ trên đất Lạc Việt, không có ai xuất xứ từ Trung Quốc. Ở Việt Nam chỉ có một dòng họ Lê duy nhất, chiếm khoảng 11 – 15% dân số.

          Theo Gia phả họ Lê, dòng họ này được coi là thủy tổ của người Việt từ thời khai sinh lập địa bắt đầu với dân tộc Lạc Việt. Theo sách Lễ hội và Danh nhân lịch sử Việt Nam, Thục phán An Dương Vương là người dòng họ Lê ở Mỹ Đức, Hà Nội. Cuối thời Hùng Vương thứ 18, năm 258 trước Công nguyên, Thục phán lên ngôi xưng là An Dương Vương, bỏ Quốc hiệu Văn Lang, đổi tên là Âu Lạc, đóng đô ở Đông Kinh, xây thành Cổ Loa. Thục phán An Dương Vương được tôn là thủy tổ của dòng họ Lê Việt Nam.

          Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, cùng trăm họ, họ Lê đã đóng góp công sức, tài năng, trí tuệ và xương máu để xây dựng và bảo vệ giang sơn Việt Nam. Dòng họ Lê đã có đến 2 lần lập ra triều đại vương quyền: Tiền Lê và Hậu Lê, tổng cộng 389 năm. Trong danh sách Khoa bảng triều Nguyễn trong 115 năm có đến trên 500 vị là hương cống, cử nhân, tiến sỹ, phó bảng là con cháu họ Lê.

          Sử sách còn ghi bà Lê Chân, vị anh hùng đã cùng hai Bà Trưng đánh đuổi nhà Hán, dựng nền độc lập (40 – 43). Bà còn là người có công khai khẩn lập nên vùng đất đời sau phát triển thành thành phố Hải Phòng. Thập đại tướng quân Lê Hoàn đánh đuổi quân xâm lược Tống, sáng lập ra vương triều Tiền Lê (năm 980 – 1009), ông còn là người có công bình Chiêm, mở đầu thời kỳ Nam tiến của nước Đại Việt… Lê Lợi sáng lập nhà Hậu Lê (1428 – 1789), lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh đuổi quân Minh xâm lược.

          Nguồn gốc của dòng họ Lê Việt Nam được sử sách ghi chép lưu truyền nhiều hơn cả là:

          Họ Lê Đột – Phong Mỹ, Xuân Tân, Thọ Xuân, Thanh Hóa – tổ họ của 2 triều Tiền Lê và Hậu Lê.

          Dòng tộc Lê Đột là dòng họ lớn ở nước ta và hơn nữa nếu tính từ khởi nghĩa hai Bà Trưng (năm 38 – 40) đã có nữ tướng quốc Lê Chân (trong thời của hai Bà Trưng thì tiên tổ của Lê Chân phải có từ lâu ở Đông Triều, Quảng Ninh); dòng họ đã sinh ra đức vua Lê Hoàn lập nên triều Tiền Lê và đức vua Lê Lợi lập nên triều Hậu Lê. Đó là các triều đại nổi tiếng trong lịch sử nước ta.

          Ngoài ra còn biết bao vị tướng tài họ Lê lưu danh thiên cổ như Lê Lai, tướng của Lê Lợi liều mình cứu Chúa; Lê Văn Long là võ tướng hữu quân Đô đốc của triều Quang Trung; Lê Văn Duyệt, công thần thời nhà Nguyễn…

          Qua các thời kỳ cũng có xuất hiện nhiều nhân sỹ, trí thức họ Lê tiêu biểu. Lê Văn Hưu nhà sử học đời Trần, tác giả bộ Đại việt sử ký. Lê Quý Đôn, nhà bác học thời Lê Trung Hưng. Thần y đất Việt Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.

          Dòng họ Lê cũng phát tích nhiều vị trạng nguyên nổi tiếng của nước Việt như Lê Ích Mộc đỗ đầu khoa Nhâm Tuất, Cảnh Thống năm thứ 5 (1505) đời Lê Hiến Tông; Lê Văn Thịnh đỗ đầu khoa thi đầu tiên của Nho học Việt Nam, giữ chức Thái sư triều Lý. Trong lịch sử nước nhà cũng xuất hiện nhiều phụ nữ họ Lê tài năng, đức độ ghé vai gánh vác giang sơn như Nguyên phi Ỷ Lan, tên thật là Lê Thị Yến, vợ vua Lý Thánh Tông, mẹ vua Lý Nhân Tông; công chúa Lê Ngọc Hân, hoàng hậu của vua Quang Trung. Trong hai cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, dòng họ Lê đã cống hiến cho đất nước nhiều nhà cách mạng lỗi lạc. Tiêu biểu như Lê Hồng Phong, Lê Duẩn, Lý Tự Trọng (tên thật là Lê Văn Trọng), Lê Khả Phiêu, Lê Đức Anh… ngoài ra còn nhiều vị giữ chức vụ quan trọng của Đảng, Nhà nước, Quân đội, nhiều anh hùng lực lượng vũ trang, thầy thuốc nhân dân, nhà khoa học…

          Phát huy truyền thống ông cha

          Ninh Bình là mảnh đất cố đô của ba triều vua (Đinh, Lê, Lý) đã sản sinh nhiều bậc danh nhân, hiền tài đất nước, trong đó có nhiều người là con cháu họ Lê.

          – Lê Bá Du tự là Đoan Trang, hiệu là Hồng Đức, sinh năm Canh Thân (1680) trong danh gia vọng tộc. Cụ nội và thân phụ đều là hàng Tiên chỉ, có công xây dựng quê hương nên được triều đình ban cho 4 chữ: “Phụng quốc xã bang”.

          Lê Bá Du thông minh, hiếu học và tu chí lập thân. Năm Vĩnh Thịnh nguyên niên (1705) lần đầu dự thi khoa Thi hương, cụ đỗ Hương cống (cử nhân); danh sách vào thi Hội, cụ ở bậc tam trường. Dự kỳ thi đặc cách “văn đức thị hội”, cụ đỗ loại ưu. Thấy người có tư chất thông minh, tác phong lịch duyệt, văn từ uyên bác, triều đình trọng dụng và giao cho chức “Dụ đức thị giảng” trong đông các đại học sỹ. Biết người có thực tài, triều đình giao cho trọng trách lớn hơn: “Dụ đức tả thị lang” sau nữa là: “Quốc tử giám, Quốc tử sinh, Hữu tham chi đông các đại học sỹ”.

          Ở cương vị nào cụ cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, nhờ vậy sự nghiệp luôn được thăng tiến: Làm đến chức “Thiếu sư hàn lâm đông các đại học sỹ” rồi “Thăng cần chính diện, ngự sử thuyết thư, hữu tham chi viện thông sứ”. Cụ được tấn phong: “Quốc sử thiếu trung thừa, bí thư thừa tá Lê Tướng Công”. Có lần được giao trọng trách “sứ thần khâm mệnh”, “đặc mệnh thông sứ” sang giao hảo với triều đình Trung Hoa, sự nghiệp thật là vẻ vang. Đền thờ ông hiện ở làng Yên Vệ, Khánh Phú, Yên Khánh, Ninh Bình, năm 2008 được UBND tỉnh Ninh Bình tặng bằng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

          – Cụ Lê Phúc Đạt, Chi họ Lê, thôn Bích Sơn, xã Gia Vân, Gia Viễn, Ninh Bình. Cụ là con cháu đời thứ 5 của dòng họ Lê thôn Bích Sơn. Sinh thời cụ là người có đức, có tài, có công lớn khi mở rộng địa giới hành chính của thôn, của xã. Sau khi cụ Tổ đến lập nghiệp ở vùng đất này cho đến đời cụ Lê Phúc Đạt mới chiêu thêm dân lập thêm ấp, mở rộng điền thổ. Trong gia phả có ghi: “…khai khẩn được vùng đất rộng, phía Đông giáp Long Giáp Trại (thuộc tổng Đại Hoàng), phía Bắc giáp đất Tạ Đường, Tổng Uy Viễn (xã Liên Sơn ngày nay). Khi người đông đất rộng, cụ đã chuyển người thành lập thôn mới lấy tên là Bích Thượng”. Dựa vào các tiêu chí về hành chính, chính quyền đã công nhận thôn Bích Sơn Thượng và Bích Sơn Hạ, xã Bích Sơn là đơn vị hành chính cấp cơ sở và tồn tại cho tới năm 1954. Cụ Lê Phúc Đạt được giữ chức xã trưởng, bởi vậy trong các bút tích để lại còn gọi cụ là Cụ Xã.

          Cụ Lê Phúc Đạt kết duyên cùng bà Đỗ Thị Thao và bà Nguyễn Thị Bính, sinh được 4 người con trai và có 11 cháu nội.

          Với những công lao đóng góp của cụ với dân, với nước, sau khi cụ mất, vua Khải Định đã truyền ban sắc phong thần cho cụ. Hiện nay đền thờ cụ ở thôn Bích Sơn, xã Gia Vân, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Năm 2013 UBND tỉnh Ninh Bình cấp Bằng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

          Có thể nói đền thờ cụ Lê Phúc Đạt có giá trị tiêu biểu về nhiều mặt như lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật…Nhân vật thờ cúng tại di tích là những nhân vật có công lao với dân với nước dưới thời Nguyễn như: Cụ Lê Đình Vụ, cụ là con trai của cụ Lê Phúc Đạt. Theo bia đá còn lưu giữ tại đền thờ, cụ Lê Đình Vụ làm tới chức Chánh tổng xã Bích Sơn, tổng Uy Viễn; cụ Lê Đức Phổ theo các tài liệu gia phả còn để lại cho biết cụ cũng làm tới chức Chánh tổng, tổng Uy Viễn xưa; cụ Lê Đình Khánh (còn gọi là Nguyễn Đình Khánh) là con cháu đời thứ 8 của dòng họ Lê Bích Sơn và là chắt của cụ Lê Phúc Đạt. Cụ là người có tài, có đức làm quan dưới triều vua Thành Thái và vua Duy Tân. Cụ Lê Đình Khánh còn được gọi với cái tên là cụ Bá Đề. Hiện nay dòng họ Lê còn lưu giữ được 2 Sắc phong và 6 Bằng sắc của cụ được ban cấp dưới thời vua Thành Thái, vua Duy Tân. Ngoài những nhân vật tiêu biểu trên, nhà thờ còn là nơi thờ cúng các chi, các liệt sỹ của dòng họ Lê. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, nhà thờ còn là nơi Sở Y tế, Sở Tài chính Ninh Bình sử dụng để tài liệu, ấn phẩm và kho chứa thuốc.

          Đặc biệt trong thời đại Hồ Chí Minh ngày nay, cụ thể là trong 2 cuộc kháng chiến của dân tộc, con cháu dòng họ Lê Bích Sơn có nhiều cống hiến và được Nhà nước ghi nhận, có 1 bà mẹ Việt Nam Anh hùng, 25 liệt sỹ, 20 thương binh, 5 lão thành cách mạng.

          Tiếp nối truyền thống dòng họ, ngày nay con cháu dòng họ Lê Bích Sơn có nhiều người thành đạt, đóng góp công sức cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tiêu biểu là anh Lê Đức Toàn, Giám đốc Công ty xây dựng Việt Thành tỉnh Ninh Bình. Anh là một cựu chiến binh, một doanh nhân thành đạt của tỉnh; anh Lê Văn Toản, Giám đốc Công ty TNHH Hải Linh tỉnh Ninh Bình, hiện anh là đại biểu HĐND tỉnh và là Phó Chủ tịch Hội Doanh nghiệp trẻ tỉnh. Các anh đã có nhiều đóng góp cho quê hương, cho tỉnh Ninh Bình và cho dòng họ trong những năm qua.

          Dòng họ Lê ở Ninh Bình còn có 5 người là tướng lĩnh trong lực lượng vũ trang nhân dân, (trong đó có 1 Trung tướng, 4 Thiếu tướng). Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ đã có hàng trăm người con dòng họ Lê đã anh dũng hy sinh được công nhận là liệt sỹ và 3 bà mẹ được phòng tặng Danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Đoàn kết và phát triển

Nhằm hướng về cội nguồn tri ân tiên tổ, ngày 26 tháng 10 năm 2019, Ban vận động thành lập Hội đồng Họ Lê tỉnh Ninh Bình đã họp, thống nhất thành lập Hội đồng Họ Lê tỉnh để vận động thu hút đông đảo những người mang họ Lê trên địa bàn tỉnh tham gia vào hoạt động dòng họ. Hội nghị đã nhất trí hiệp thương cử 9 vị vào Ban Chấp hành lâm thời Hội đồng Họ Lê tỉnh Ninh Bình. Ngày 4 tháng 11 năm 2019, Thường trực Hội đồng Họ Lê Việt Nam đã ra Quyết định số 18/QĐ-HLVN công nhận kết quả bầu cử Ban Chấp hành Họ Lê tỉnh Ninh Bình gồm 9 vị.  Ông Lê Đức Toàn, Tổng giám đốc Công ty Xây dựng Việt Thành tỉnh Ninh Bình làm Chủ tịch, ông Lê Văn Toại, nguyên Giám đốc Sở Giáo dục – Đào tạo tỉnh làm Phó Chủ tịch Thường trực. Việc thành lập Hội đồng Họ Lê tỉnh Ninh Bình nhằm phát huy truyền thống tốt đẹp của dòng họ, giáo dục con cháu noi gương ông cha, đoàn kết cùng nhân dân xây dựng quê hương đất nước. Đồng thời giúp con cháu dòng họ Lê tìm về cội nguồn, chắp nối phả tộc, giữ gìn tôn tạo di tích lịch sử, nhà thờ, đền thờ; tôn vinh văn hóa dòng họ, thắt chặt tình huyết thống; đẩy mạnh công tác khuyến hoc, khuyến tài, động viên nhau vươn lên trong cuộc sống; thực hiện hương ước của địa phương, xây dựng nông thôn mới, dòng họ mẫu mực; thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội…

Có được kết quả như hôm nay là sự chung sức đồng lòng thành tâm, thành ý của bà con trong dòng họ Lê Ninh Bình, đặc biệt có sự quan tâm lãnh đạo, hướng dẫn của Hội đồng Họ Lê Việt Nam, sự ủng hộ của các doanh nghiệp, doanh nhân và bà con trong các dòng họ bạn với tinh thần tự nguyện – đoàn kết – phát triển – làm rạng danh Lê tộc Việt Nam.

Lê Trọng Ân

Hội đồng Họ Lê tỉnh Ninh Bình

Bài viết Truyền thống họ Lê Việt Nam và họ Lê Ninh Bình đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

Riêng khu đền thờ Vua Lê – ngõ 282, đường Kim Giang là còn có điều trăn trở. Một buổi sáng đầu Đông năm 2013, tôi ghé thăm. Khuôn viên của ngôi đền rộng chừng 1.000m2, có tường xây bao quanh. Chính quyền phường Đại Kim đã cho xây một ngôi nhà cấp bốn trong khuôn viên, trước vòm cửa đắp nổi năm chữ: Nhà khách đền Vua Lê. Nhưng ngôi đền Vua Lê thì đã bị phá từ thời tiêu thổ kháng chiến chống Pháp. Những năm gần đây, nhân dân xung quanh tự nguyện xây một cái bệ thờ bằng gạch trên nền đền cũ. Hằng ngày họ đến đặt lễ, thắp hương khấn vái. Nhất là vào mùng Một, ngày Rằm âm lịch thì rất đông. Chính quyền phường lại cho xây một ngôi nhà nhỏ bên cổng, cử một người bảo vệ. Thấy bệ thờ không có mái che, mỗi khi mưa, nhân dân không thể thắp hương được, anh bảo vệ tự nguyện mua một cái bạt che trên bệ thờ. Tôi gặp vài vị chức sắc của phường, họ đều nói ngôi nhà khách của đền mỗi năm chỉ mở cửa có một lần, ấy là vào ngày 22 tháng Giêng âm lịch, nhân dân làm lễ tạ ơn vua. Tôi hỏi: “Có lễ tạ ơn sao không xây lại ngôi đền?”. Trả lời: “Cũng còn những cấn cá, băn khoăn. Sau khi nhà Lê mất ngôi, con cháu, hậu duệ cũng tản mát đi các nơi, cả phường không còn một ai. Chức sắc của phường nếu muốn đứng ra làm thì cũng còn lo kinh phí lấy từ nguồn nào, phải nghe ngóng ý của bề trên, chờ ngành quản lí văn hóa có bật đèn xanh hay không, vân vân và vân vân. Nói chung là còn rất nhiều trở ngại…”. Tôi đã đọc được cả những điều họ còn ngập ngừng chưa muốn nói. Tôi hiểu rằng, họ ngần ngại là có cái lí của họ, không thể trách cứ gì được.

Quả thật, ông Vua Lê được thờ trong ngôi đền này không phải là một anh hùng cái thế hay một danh nhân văn hóa lớn như các hoàng đế đầu triều: Lê Lợi, Lê Thánh Tông, tiên tổ của ngài. Song không phải vô cớ, ngôi đền đã bị phá, mà nhân dân vẫn âm thầm lập khán để thờ; khuôn viên đất đền ngay chốn kinh thành mà mấy thế kỉ rồi không ai dám xâm phạm lấn chiếm. Vì sao? Vì đã có nhân dân bảo vệ. Vậy thì ông Vua Lê được thờ ở đây phải có gì đó để nhân dân chiêm bái thờ phượng chứ!

Theo tôi hiểu thì ông vua được thờ trong ngôi đền này là Lê Anh Tông. Sau khi vua Lê Trung Tông (cháu năm đời Vua Lê Thánh Tông) mất, vì ngài không có con, đại thần Trịnh Kiểm toan chớp thời cơ soán ngôi tự xưng làm vua, nhưng còn ngại chưa thuận lòng người, bèn lén cho người đến Hải Dương hỏi ý kiến Trình Quốc Công Nguyễn Bỉnh Khiêm. Trạng Trình không đáp, chỉ gọi người nhà dặn bảo: “Năm nay mất mùa, thóc giống không tốt, chúng mày nên tìm giống cũ mà gieo mạ”. Nói xong, Trạng Trình lại ung dung đi lễ chùa. Vào chùa, ông bảo các chú tiểu: “Giữ chùa thờ Phật thì ăn oản”.

Người của Trịnh Kiểm trở về thuật lại. Trịnh Kiểm hiểu ý, mới sai các thuộc hạ đi tìm con cháu của nhà Lê. Họ tìm được Lê Duy Bang, con viên trọng thần cũ trong triều tên là Lê Khoáng. Lê Khoáng là cháu năm đời của Lê Trừ, anh thứ hai của vua Lê Thái Tổ. Lê Duy Bang được đưa về triều làm lễ đăng quang, đặt hiệu là Lê Anh Tông. Thời điểm ấy khoảng cuối năm Bính Thìn – 1556.

Lê Anh Tông là ông vua ngay thẳng, có dũng khí, từng trực tiếp cầm quân ra trận chiến đấu với quân nhà Mạc. Nhưng do nhà Lê mới trung hưng, thực lực chưa mạnh, nên đại thần Trịnh Kiểm, rồi Trịnh Tùng đã nhanh chóng thâu tóm quyền lực. Cho đến năm Nhâm Thân – 1572, nhận thấy họ Trịnh càng ngày càng lộng hành, lấn lướt, tính mạng vua bị đe dọa, vua Lê Anh Tông bỏ ngôi, mang theo gia đình trốn về Nghệ An. Trịnh Tùng đuổi theo bắt lại, giết chết ngày 22 tháng Giêng năm Quý Dậu – 1573. Khi ấy vua 41 tuổi, ở ngôi được 16 năm, với ba lần đổi niên hiệu: Thiên Hựu, Chính Trị và Hồng Phúc.

Đó là theo chính sử. Theo tôi, sách chính sử vẫn có khi sử quan phải viết theo sự chỉ đạo của triều đình, không phải không có lúc tính khách quan thiếu được tôn trọng. Còn dân sử, chẳng cần sách vở vẫn được truyền từ đời này sang đời khác mà không chịu sự áp đặt của bất cứ thế lực nào. Tôi từng đến những nơi thờ phượng các bậc tiên hiền sống cách đây hàng nghìn năm do nhân dân tôn vinh lập đền thờ, truyền từ đời này sang đời khác, qua bão nổi can qua mà không hề bị bóp méo, xuyên tạc, nên tôi dám nói rằng, tôi tin dân sử.

Theo dân sử: Vào thời nhà Mạc nổi lên và đang ở thế mạnh, rất nhiều quan đại thần nhà Lê bị bắt, bị triệt hạ. Ông Lê Khoáng bị quân Mạc bắt giam ở Đại Áng (nay là xã Đại Áng, huyện Thanh Trì). Đại Áng cách Làng Lủ không xa. Bà phu nhân của ông Lê Khoáng tìm đến Làng Lủ tá túc để tiếp tế cho chồng. Quê bà trong xứ Thanh có nghề làm kẹo bánh. Bà thường mang chè lam, bánh cốm từ Thanh ra, đưa vào nhà tù để chồng ăn cho tiện, không phải bát đũa gì. Rồi như để trả ơn cho những người Làng Lủ cưu mang mình, bà dạy họ cách làm bánh, kẹo. Đó là các loại cốm trắng, chè lam, bánh đa khoai, kẹo các loại… Dân Làng Lủ duy trì và phát triển các loại đặc sản ấy thành thương hiệu nổi tiếng cho đến ngày nay.

Thời vua Lê Anh Tông trị vì, nhớ về nơi mẫu thân xưa kia từng tá túc để tiếp tế cho phụ thân trong tù ngục, một lần ngài ngự giá ghé thăm, thấy phong cảnh nơi đây âm dương giao hòa ngoạn mục, linh khí vượng, ngài quyết định chọn làm nơi tế lễ Nguyên Tiêu.

Ngài cho xây điện Kim Long, có Giếng Ngự, Ao Chầu, Viên Phù (vườn hoa), Mả Quan. Sau tế lễ, vua ban cho làng một số thửa ruộng để phục vụ công việc hương khói điện thờ. Các ông bà lên lão 55 tuổi đều được ngài ban tặng một vuông vải đỏ và năm quan tiền (về sau, Kim Lũ có tục mừng lên lão 55, đến nay phong tục ấy vẫn còn duy trì, là bắt nguồn từ việc làm này của nhà vua). Trẻ con thì được ngài mừng tuổi tiền bạc và quà bánh.

Năm 1573, vua Lê Anh Tông bị họ Trịnh giết hại. Hơn bốn mươi năm sau, trong một lần vua Lê Thần Tông, hậu duệ bốn đời của vua Lê Anh Tông, đến Lủ chuẩn bị cho lễ tế Nguyên Tiêu. Ngài cho xây lại điện Kim Long thành đền thờ vua Lê Anh Tông và hai bậc phụ thân, mẫu thân của vua. Sau lễ tế, ngài lại tổ chức mừng thọ và phát chẩn cho dân làng như cụ tổ của ngài đã từng làm.

Từ đó, cứ đến ngày 22 tháng Giêng, dân chúng lại tụ tập đến đền làm lễ Tạ ơn. Thực ra ngày 22 tháng Giêng là ngày mất của vua, nhưng nhân dân không gọi là ngày giỗ, gọi thế nó mang tính gia đình, họ tộc, phạm vi hẹp hòi quá. Họ gọi là lễ Tạ Ơn cho mang ý nghĩa xã hội rộng lớn, sâu xa hơn.

Đền Vua Lê được nhân dân Kim Lũ giữ gìn, bảo trọng, thờ phượng suốt ba thế kỉ, cho đến những ngày tiêu thổ kháng chiến bị phá. Hòa bình, vì những nguyên do chẳng đâu vào đâu, đền không xây lại, nhưng nhân dân vẫn âm thầm xây khán, che bạt để thắp hương thờ phượng, chiêm bái. Bởi những gì thuộc về ngôi đền vẫn được người đời trước truyền lại cho người đời sau, như mạch nước nguồn không bao giờ vơi cạn.

Ông Nguyễn Bá Lăng, một cán bộ về hưu hiện giữ chức Chủ tịch Hội NCT Khu dân cư số Một Kim Lũ còn lục trong trí nhớ rồi đọc cho tôi nghe những câu chữ trên hoành phi, câu đối của ngôi đền, mặc dù những hoành phi câu đối ấy đã biến mất cùng với ngày ngôi đền bị phá. Ông Lăng bảo trên bức tường bên trên cổng đền có hai chữ “Đản tường”, nghĩa là bức tường tốt lành. Hai câu đối chạm hai bên trụ cổng: “Thăng tính đản tường khai hoa mãn nguyệt/ Thanh đàm dục tú cổ mộc xuân thiên”.

Cũng có những ý kiến cho rằng ngôi đền xưa thờ vua Lê Trang Tông (Chúa Chổm), song căn cứ theo những sử liệu và cứ liệu thì không phải. Đành rằng thuở sinh thời Lê Trang Tông có đến đây (có ý kiến còn cho rằng ngài sinh ở đây). Nhưng người tổ chức lễ tế nguyên tiêu, phát chẩn cho dân làng hằng năm không phải là ngài mà là vua Lê Anh Tông sau này. Chính vì thế mà nhân dân chọn ngày mất của vua Lê Anh Tông – 22 tháng Giêng để tổ chức lễ tạ ơn hằng năm. Đương nhiên khi lập đền thờ vua Lê Anh Tông, các vua hậu duệ không quên đặt bài vị cả cho bậc bề trên Lê Trang Tông, nếu quả thực ngài từng sống ở đất này.

Sau tết Nguyên đán 2014, doanh nhân Lê Thanh Thản (Chủ tịch tập đoàn Mường Thanh) đến thăm khuôn viên ngôi đền. Hẳn ông cũng mang tâm trạng ngậm ngùi nên ít ngày sau ông quyết định bỏ tiền tài trợ để xây lại ngôi đền. Một nghĩa cử chính đáng và cao đẹp đương nhiên đã được chính quyền phường Đại Kim hoan nghênh nhiệt liệt. Cùng với chính quyền phường, khu phố, Hội NCT cũng xúm tay vào. Thế là công việc thông dòng bén giọt. Ngôi đền được khởi công từ giữa mùa Xuân, đến nay, gần giữa Thu, đã hoàn thành, rất đẹp, rất khang trang và có giá trị bền lâu. Chiều 30/8 (tức ngày 6 tháng 8 âm lịch) sẽ tổ chức lễ yên vị. Ngày 3/9 (tức ngày 10 tháng 8 âm lịch) năm 2014 sẽ tổ chức lễ khánh thành.

Bài viết Đường Kim Giang có đền Vua Lê đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.

Con nhà nòi sân khấu họ Lê

NGUYỄN THỊ MINH THÁI
Khởi đầu từ những trí thức “Tây học” chơi kịch, kịch đã thành thể loại dẫn đầu nền kịch Việt hiện đại.Theo huyết thống gia đình, kịch Việt đã hưng thịnh cho đến nay.

Họ Lê của kịch sĩ Lê Ðại Thanh là một trong những gia đình nghệ sĩ ấy…

Sinh ra và lớn lên khi cuộc giao lưu văn hóa Ðông – Tây (Pháp – Việt) diễn ra sôi nổi, bồng bột trong các thành thị lớn ở Việt Nam, Lê Ðại Thanh (1907-1996) được Thế Lữ phát hiện tài năng kịch, được mời vào ban kịch Thế Lữ, Anh Vũ, hoạt động kịch suốt những năm 30,40 của thế kỷ 20.

Riêng Lê Ðại Thanh được Thế Lữ ấn tượng là người “mê làm thơ, nhưng rất sân khấu từ dáng dấp đến cử chỉ, sắm vai kịch hồn nhiên không bợn chút nhọc lòng, diễn kịch với khí chất biển của người trai đất cảng Hải Phòng”. Ông từng thủ vai Trần Thiết Chung xuất sắc trong vở Kim tiền, từng được giải thưởng báo Ngày Nay của Tự Lực văn đoàn. Ông từng lập đoàn kịch Lê Ðại Thanh – Lan Sơn và Gió Biển. Ông cưới bà Ðinh Ngọc Anh, con gái một thế gia vọng tộc người Hải Phòng, thời xuân sắc từng là kịch sĩ đoàn kịch Gió Biển. Năm 1956, bà là người đầu tiên đóng vai người con gái Ðất Ðỏ Võ Thị Sáu.

Hai ông bà sinh ra hai thế hệ nghệ sĩ hành nghề sân khấu, đã để con cháu tự hình thành tính cách nghệ sĩ, chứa đầy nội lực của bản năng nghệ sĩ.

Nội lực “cha truyền con nối”
Lê Ðại Chúc, Lê Mai và Lê Chức là ba tia pháo hoa bùng nổ ở thế hệ nghệ sĩ con, sau điểm nổ của người cha. Có điều đặc biệt, người cha di truyền cho họ chất nghệ sĩ phong nhiêu và di truyền luôn cả bi kịch đời nghệ sĩ của mình.

Một thời dài, cha họ bị kết án liên đới vụ Nhân Văn – Giai Phẩm (1957) cùng một số văn nghệ sĩ đương thời, trong đó có Văn Cao. Cha bị thôi việc tại một cơ quan báo chí, tác phẩm không được xuất bản trong thời gian dài. Con gái Lê Mai bị đình chỉ diễn ở Ðoàn Kịch nói trung ương. Gần qua đời ông mới được muộn màng minh oan (báo Hải phòng đã đưa tin sẽ có đường phố Lê Ðại Thanh được đặt tại phường Lâm Hà, quận Kiến An thuộc “thành phố biển” mà cả đời ông gắn bó).

Mang án di truyền ấy của cha, các con trai ông rất vất vả trong lập nghiệp, nhất là Lê Chức (sinh năm 1947). Theo nghề sân khấu của cha, phải 22 năm sau sự cố -1979, với nỗ lực cá nhân phi thường, Lê Chức mới được đi học ở Kiev, Liên Xô, ngành đạo diễn kịch. Lê Chức từng cùng đại gia đình vượt qua cảnh túng đói (cha ông đói triền miên và cố giấu sự thiếu đói trước mặt con). Người anh Lê Ðại Chúc phải bốc vác ở cảng Hải Phòng ròng rã hai năm trời. Lê Chức đẩy xe bò, làm công nhân sửa đường hơn một năm, rồi thi đậu vào Ðoàn Kịch Hải Phòng.

Gia đình NSƯT Lê Mai (Ảnh: giadinh.net.vn)

Song, người tiếp lửa cho những đứa con nghệ sĩ vượt qua cơn nguy biến, theo hồi tưởng của Lê Chức, lại chính là người cha. Lê Ðại Thanh đã viết Di chúc thơ năm 1965 như rút ruột để lại cho con cái, cho người đời mà chưa bao giờ ông hết thương yêu:

Nếu tôi chết hỡi những người thân đừng nhỏ lệ
Hãy ngâm với tôi một khúc ngắn thơ tôi.
Chết là trở về với tinh thể sao trời
Trả trái đất những gì vay mượn trước.
Chào những bộ hành tuổi xanh xuôi ngược
Tôi xuống ga đời trả lại vé cho quê hương…

Chính ông thương con trai lận đận mà bảo con bỏ bớt chữ Ðại trong tên ông đặt, chỉ còn là Lê Chức “cho con nhẹ hơn trong cuộc đời”.

10 năm cha mất, Lê Chức xuất bản tập thơ Lê Hoa, rưng rưng ghi tên ba cha con, trở về chữ “Ðại” trong tên mình: Lê Ðại Thanh – Lê Ðại Chúc – Lê Ðại Chức, để ghi ơn sinh thành dưỡng dục từ cha mẹ. Lê Chức cũng đã thành nghệ sĩ ưu tú, đạo diễn, thi sĩ và hiện đang rất “đắt sô” đạo diễn, giảng dạy, viết kịch, làm thơ… dù ông đương chức phó chủ tịch thường trực Hội Nghệ sĩ sân khấu VN.

Lê Ðại Chúc, sinh năm 1944, là tia pháo hoa rực rỡ khác, dù bùng nổ muộn. Là chuyên viên ngành hàng hải, đến tuổi ngũ tuần, theo ông tự sự, Thượng đế bất ngờ ra lệnh Lê Ðại Chúc bỏ nghề tàu biển làm họa sĩ. Như có phép lạ, Lê Ðại Chúc vẽ như… lên đồng suốt hai thập niên cuối thế kỷ 20, đầu 21. Nhẹ nhõm và bay bổng. Ông mê vẽ chân dung, hoa và phong cảnh. Ông hoan hỉ thú nhận có năm ông bán tranh tiền tỉ. Chân dung danh họa Nguyễn Gia Trí, vẽ chưa đầy một giờ, được mua 10.000 USD.

Trong hai chục năm, ông vẽ hàng ngàn tranh sơn dầu, hàng trăm chân dung người ruột thịt, bạn bè. Thật thú vị khi ông nhận ra mình in bóng người cha Lê Ðại Thanh. Nhà báo hỏi ông có chịu ảnh hưởng từ cha? Ông tự hào: “Sao lại không? Gen di truyền đấy, không lẫn được đâu…”.

Ba nhan sắc nhà nòi: Lê Vân, Lê Khanh, Lê Vi

Có lẽ công lao lớn nhất dâng đời của cặp vợ chồng nghệ sĩ Lê Mai và NSND Trần Tiến là đã sinh hạ được ba nhan sắc cho nghệ thuật biểu diễn Việt: Lê Vân – nghệ sĩ múa và màn bạc, sinh năm 1958; Lê Khanh của kịch lẫn màn bạc, sinh năm 1963; Lê Vi – nghệ sĩ múa và màn bạc, sinh năm 1967. Cặp vợ chồng này cùng có công thăng hoa chùm tia đẹp bất ngờ nhất từ điểm nổ pháo hoa của ông ngoại Lê Ðại Thanh.

Song, Lê Mai mới thật là người mẹ tài năng. Tính cách quả cảm của bà trong nuôi dạy con mới thực là cội nguồn của ba cô con gái nghệ sĩ. Trong kháng chiến chống Mỹ, cha các cô, Trần Tiến, ông vua hài kịch thường vắng nhà đi diễn xa, một mình mẹ Lê Mai cáng đáng cả ba con nhỏ. Bị thôi việc ở Ðoàn Kịch nói trung ương, bà may mắn được nhận về Ðoàn kịch Hà Nội. Khi Lê Vân còn nhỏ, bà gửi con ở nhà trẻ nơi sơ tán của Bộ Văn hóa. Cứ tối thứ bảy, sau diễn kịch, bà lại đạp xe gần 30 cây số đón con và 3 giờ sáng thứ hai lại đạp xe về Hà Nội cho đúng giờ ở đoàn kịch. Rồi Lê Khanh ra đời, cân nặng 1,8 kg, bà lại khốn khổ vì con hay đau ốm, đi diễn một đêm chỉ đủ tiền mua vài viên thuốc cho con một ngày.

Bà kể có người dại miệng bảo con bé thế thì chỉ có nước “cho vào bánh quy mà đem chôn”. Thế mà bà nuôi mát tay, Khanh lớn phổng lên và rất thông minh! Con út Lê Vi ra đời, bà lại lo cho Vi, vừa lo tiếp tế cho Vân và Khanh theo bố sơ tán. Vi là con gái thứ ba, dù bà hi vọng con trai. Bố Trần Tiến hơi buồn, nhưng cả hai vợ chồng nghĩ con là lộc trời nên thương Vi nhất và Vi cũng gắn bó với mẹ nhất. Ði học cũng chỉ chực về với mẹ, lấy chồng cũng ở cùng mẹ, sang Pháp sống với chồng con nhưng quả quyết “con vẫn sẽ về với mẹ”.

Khi các con còn nhỏ xíu, vợ chồng bà chỉ nhắc khéo: Nhà mình có bố Tiến, mẹ Mai đều làm nghệ thuật, các con mà không biết đóng kịch, đóng phim thì phí quá! Có lẽ do gen nghệ thuật từ ông ngoại Lê Ðại Thanh, đến mẹ Lê Mai, rồi từ cha Trần Tiến đã lặn sâu vào các con mà Vân, Vi 11 tuổi đã theo học trường múa, Khanh 15 tuổi đã được tuyển vào Nhà hát Tuổi Trẻ, rồi cả ba tự đi trên con đường đã chọn, bố mẹ không cần can thiệp và tác động. Bản tính Lê Mai không thích phô trương, chưa một lần trong đời bà mang hoa lên sân khấu tặng con, dù bà không bỏ buổi diễn nào của các con.

Bây giờ đã tuổi thất thập, song bà Lê Mai vẫn đang mơ đến thế hệ thứ tư: bảy cháu ngoại do ba cô con gái sinh ra. Biết đâu chúng sẽ tự nhiên thành nghệ sĩ, như cụ ngoại, ông bà, chú bác, cha mẹ chúng đã là con nhà nòi ba đời, đến đời thứ tư thành nghệ sĩ sân khấu, điện ảnh, tại sao không? Như các dòng sông, bao giờ mà chẳng thao thiết chảy xuôi ra biển lớn?

Bài viết Con nhà nòi sân khấu họ Lê đã xuất hiện đầu tiên vào ngày TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CỦA HỘI ĐỒNG HỌ LÊ VIỆT NAM.