HLVN – Ngày 18/5, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với UBND phường Âu Cơ, Hội Khoa học Lịch sử tỉnh tổ chức Hội thảo khoa học về thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh và dòng họ Lê trong lịch sử thời hậu Hùng Vương.
Hơn 80 đại biểu tham dự, gồm các nhà khoa học, lãnh đạo một số sở, ngành, đơn vị, địa phương và đại diện Hội đồng họ Lê Việt Nam.
Theo thần tích họ Lê ở Hạ Mạo: Xưa Hùng Vương đời thứ 17 sinh người con trai thứ tên là Hùng Ánh, thiên tư dũng lược, diện mạo lạ thường, thông minh nhanh hiểu biết, vượt trội hơn người. Khi ấy phong tục còn chất phác, các con vua đều gọi là “quan chàng,” cho nên có tên là Quan Chàng Ánh. Đến khi Duệ Vương nối ngôi, phong Chàng Ánh làm Vương tử và ban cho họ Lê – đây chính là lý do ông mang tên đầy đủ Lê Hùng Ánh.
Khi giặc Thục đến xâm lăng, Chàng Ánh chỉ huy quân binh, có công chống Thục. Sau giặc Thục đánh Duệ Vương, thế nước nhà Hùng mất. Chàng Ánh rất hận, mới luyện binh tuyển tướng, cẩn thận giữ gìn cương giới, bèn tự xưng là Hậu Hùng Vương, không thần phục An Dương Vương, xưng là nước Việt Tây – tức vùng nay là Quảng Tây (Trung Quốc).
Vợ Vương là con gái Đông Chu Quân, có mang 3 năm, sinh một bầu năm con trai, khi trưởng thành đều có tướng mạo khác thường. Hùng Vương Chàng Ánh đặt tên theo cổ tục: Chàng Cả, Chàng Hai, Chàng Ba, Chàng Tư, Chàng Út. Sau khi Chàng Út cùng 4 anh hóa, Chàng Uyên tiếp ngôi hiệu xưng là Minh Vương. Khi Hán bình định Nam Việt cùng với Việt Tây, Minh Vương thất thủ mà chết. Con trưởng Hùng Tuấn cùng Vương hậu chết theo. Con trai thứ Hùng Hòa không chịu nhục, cõng thi thể cha chạy về chôn ở núi Toàn Dương. Sau ba năm chôn cất xong, dẫn con cái đến thôn Thượng Minh cùng nhân dân bốn họ cùng sống – vì tránh tên Minh Vương nên đổi thành xã Hạ Mạo từ đó.
Lê Hùng Ánh được xem là vị tổ họ Lê sớm nhất được biết đến trong thư tịch cho tới nay. Việc ban họ gắn liền với phong đất và quyền thế tập cha truyền con nối – đây chính là ý nghĩa của chế độ “phong kiến” (phong tước và kiến địa).
Tại đình Hạ Mạo còn lưu câu đối: “Hùng Lạc ký truyền nay, diệt Thục bình Ngô rạng ở sử – Việt Tây ngôi nhường nối, điềm rồng thế núi bãi thành trang.”
Nhiều tham luận tại hội thảo cho rằng thân thế của Quan Chàng Lê Hùng Ánh được thể hiện trong thần tích, thần sắc của các làng Hạ Mạo (nay thuộc phường Âu Cơ) và Mạo Phổ (nay thuộc xã Liên Minh), tỉnh Phú Thọ. Theo đó, Quan Chàng Lê Hùng Ánh là con thứ của Hùng Vương thứ 17, nhân vật được dân gian hoá, có công giúp Hùng Vương chống giặc ngoại xâm, mở mang bờ cõi. Nhờ công lao to lớn, Quan Chàng Lê Hùng Ánh đã được Nhân dân lập đình, đền, miếu để phụng thờ và tôn làm thành hoàng làng. Khi Hùng Duệ Vương nối ngôi đã phong Chàng Ánh làm Vương tử và chính thức ban cho họ Lê.
Đây là lần đầu tiên một hội thảo khoa học về thân thế, sự nghiệp Quan Chàng Lê Hùng Ánh được tổ chức để các nhà khoa học trao đổi quan điểm và công bố những nghiên cứu về nhân vật này. Qua đó khẳng định Quan Chàng Lê Hùng Ánh là một nhân thần thời Hùng Vương, cũng là một vị thủ lĩnh họ Lê sớm nhất được ghi nhận trong thư tịch cổ, mở ra những hiểu biết mới về nguồn gốc dòng họ Lê Việt Nam.
Hội thảo cũng cho thấy sự quan tâm lớn của xã hội đối với việc tìm hiểu nguồn gốc của dòng họ. Bên cạnh đó, các tham luận cũng đề cập đến nhiều vấn đề của đất nước, trong đó có những nội dung lịch sử chưa được làm rõ về thời kỳ hậu Hùng Vương. Nhà sử học Dương Trung Quốc – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, hội thảo có đủ cơ sở để hướng tới nhận định Quan Chàng Lê Hùng Ánh là một vị viễn tổ mang tính biểu tượng của dòng họ Lê và triều đại nhà Lê trong lịch sử.
Nhiều ý kiến tâm huyết tại hội thảo cũng đã đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di sản văn hóa, đặc biệt là phát huy Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương trong đời sống; gắn kết công tác nghiên cứu khoa học với giáo dục truyền thống, phát triển văn hóa và du lịch địa phương trong giai đoạn mới.
Lê Xuân Thảo- Minh Trung