HLVN – Mỗi người sinh ra, lớn lên đều tự hỏi: Mình sinh ra từ đâu, tổ tiên mình là ai, dòng họ nào mình thuộc về ? Một chi phái, một dòng tộc, như một lẽ tự nhiên, cũng đều khát khao tìm về cội nguồn để hiểu rõ tông tích của mình. Đó là một nguyện vọng chính đáng.
Trong hành trình tìm về cội nguồn dòng tộc của họ Lê Việt Nam, năm 2024, Hội đồng Họ Lê Việt Nam tình cờ và may mắn tiếp cận thông tin về cuốn sách “Đình Đền Mạo Phổ” của nhóm nghiên cứu đền-miếu Việt, đứng đầu là Thầy Thích Tâm Hiệp. Trong sách có bản dịch và bản chụp các văn bản thần tích về các vị nhân thần được phụng thờ đình Hạ Mạo và đình-đền Mạo Phổ. Tại văn bản thần tích và tộc tích Họ Lê lưu giữ tại đình Hạ Mạo có chép về một nhân vật là con trai thứ của Vua Hùng thứ 17, một người được mô tả là có “thiên tư dũng lược”, từ nhỏ đã thể hiện tư chất thông minh, diện mạo khác thường, sức khỏe vượt trội.Thời bấy giờ, con vua thường gọi là “Quan Chàng”, do đó ông được dân gian gọi là Quan Chàng Ánh. Vua Hùng thứ 17 muốn truyền ngôi cho ông nhưng ông không nhận, nhường cho anh trưởng. Ông được Vua Hùng thứ 18 ban họ Lê, phong làm Vương tử. Thần tích ghi lại công trạng của ông như một nhân vật kiệt xuất đã từng đứng lên chống giặc ngoại xâm, bảo vệ cương giới, được hậu thế tôn vinh là Đại vương, người được xem là Hậu Hùng Vương, một nhà quân sự, chính trị có công lao lớn trong buổi giao thời đầy biến động.
Quan chàng Lê Hùng Ánh là người có công chống giặc Thục, bảo vệ Nhà nước Văn Lang. Khi giặc Thục đến xâm lăng, Lê Hùng Ánh được giao trọng trách chỉ huy quân binh chống giặc. Ông cầm quân ra trận, thể hiện tài thao lược, chặn đứng các cuộc tấn công của quân Thục, bảo vệ vững chắc bờ cõi. Trong bối cảnh nhà Hùng yếu thế, công lao của Lê Hùng Ánh được xem là trụ cột, giúp kéo dài sự tồn tại của nhà nước Văn Lang trước sức ép từ phương Bắc. Khi Hùng Duệ Vương mất nước, Lê Hùng Ánh không khuất phục trước An Dương Vương. Ông luyện binh, tuyển tướng, cẩn thận giữ gìn cương giới, tự xưng là Hậu Hùng Vương. Ông chiếm giữ và cai quản vùng đất Việt Tây (nay là khu vực Quảng Tây-Trung Quốc) và duy trì nền độc lập riêng biệt. Hành động này của ông được cho là một nỗ lực bảo tồn giống nòi và văn hóa Lạc Việt trước sự xâm lấn của quân Thục và nhà Tần sau này. Công đức của Quan chàng Lê Hùng Ánh được nhân dân ghi nhớ và thờ phụng qua nhiều thế kỷ, cho đến ngày nay.
Qua bản thần tích, chúng ta nhận biết, Quan chàng Lê Hùng Ánh là một hình tượng anh hùng tiêu biểu thời Hậu Hùng Vương, người đã tận hiến cuộc đời để bảo vệ bờ cõi và duy trì nòi giống Lạc Hồng trong thời điểm nguy nan. Câu chuyện về ông và những người con trai kế tiếp ông, không chỉ làm sáng tỏ một góc khuất của lịch sử mà còn là bằng chứng sinh động về truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc.
Việc Hùng Duệ Vương (vua Hùng đời thứ 18) sau khi nối ngôi, đã chính thức phong Chàng Ánh làm Vương tử đồng thời ban cho ông họ Lê để cai quản một vùng đông dân cư mang họ Lê có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với dòng họ Lê Việt Nam. Đây là minh chứng cho thấy sự hình thành các dòng họ tại Việt Nam đã bắt đầu từ thời Hùng Vương, gắn liền với chế độ phong đất và quyền thế tập. Với sự kiện này, Quan chàng Lê Hùng Ánh được xem là vị tổ họ Lê sớm nhất được ghi nhận trong thư tịch và tộc phả, đặt nền móng cho dòng họ “chân mệnh thiên tử” sau này.
Sau khi nước Văn Lang rơi vào tay Thục Phán, ông cùng con cháu mang dòng họ Lê đã tiếp nhận và xây dựng nước Việt Tây, giữ vững cương giới và không thần phục triều đại mới. Vùng đất Việt Tây trong hành trình của Quan chàng Lê Hùng Ánh là một địa danh mang tính lịch sử và huyền thoại rất đặc biệt. Theo các tư liệu tộc phả và thần tích, vùng Việt Tây mà Lê Hùng Ánh cai quản nằm ở phía Tây Bắc của nước Văn Lang xưa. Cái tên Việt Tây mang hàm ý khẳng định đây là vùng đất của người Việt ở phía Tây. Trong bối cảnh nhà Hùng sụp đổ, việc ông đặt tên vùng lãnh thổ này là Việt Tây cho thấy ý chí duy trì dòng giống, giữ gìn bản sắc của người Lạc Việt dù không còn ở trung tâm kinh đô Phong Châu. Ngoài ra, đây là sự đối trọng chính trị bằng việc tạo ra một khu vực tự trị, không thần phục nhà Thục và đối kháng với sự bành trướng của nhà Tần từ phương Bắc.Tại Việt Tây, Lê Hùng Ánh không chỉ là một vị tướng mà đã thực sự trở thành một vị quân chủ Hậu Hùng Vương. Ông tận dụng địa hình hiểm trở của vùng núi rừng để luyện binh, tích trữ lương thảo. Ông được cho là đã truyền dạy các kỹ năng canh tác, tổ chức xã hội cho người dân địa phương, giúp vùng đất này trở nên trù phú và có hệ thống phòng thủ kiên cố. Việt Tây trở thành một “vùng đệm” quan trọng, ngăn chặn các cuộc xâm lấn của quân phương Bắc tràn xuống phương Nam.
Các câu chuyện về một vị vương tử dòng dõi Vua Hùng mang họ Lê, sang trấn giữ vùng đất ở phía Tây được xem như một biểu tượng của lòng trung thành và ý chí tự lập.Việc nghiên cứu về Việt Tây sẽ giúp chúng ta thấy rõ hơn sự rộng lớn của địa bàn cư trú người Việt cổ và tinh thần bất khuất của các hoàng thân quốc thích nhà Hùng sau khi mất nước
Dù lịch sử trải qua nhiều biến động, sự kết nối với quê hương, dòng họ của ngài Lê Hùng Ánh cũng như con cháu của Ngài vẫn bền chặt. Từ Việt Tây, các chi họ Lê đã di cư ngược về vùng đất Phú Thọ và các tỉnh đồng bằng sau này khi tình hình chính trị thay đổi. Việc nhân dân địa phương (đặc biệt là tại Phú Thọ) thờ phụng Quan chàng Lê Hùng Ánh cùng các con của Ngài liên tục hàng nghìn năm cho đến ngày nay mang nhiều ý nghĩa sâu sắc về văn hóa và lịch sử, thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Đây là sự ghi nhận trực tiếp công lao “bảo quốc an dân” của các vị đại vương có công với nước, với dân. Dù lịch sử đã trải qua nhiều biến động, nhân dân vẫn đời đời nhớ ơn người đã có công đánh giặc, giữ gìn bờ cõi và chăm lo đời sống cho dân chúng.Việc thờ phụng các Ngài khẳng định niềm tự hào của con cháu họ Lê và bách tính về nguồn cội “Con Rồng cháu Tiên”. Nhân dân Phú Thọ coi các Ngài là sợi dây kết nối linh thiêng giữa thời đại các vua Hùng dựng nước và các giai đoạn lịch sử sau này. Tri ân công đức và tưởng niệm, thờ phụng các Ngài chính là nhằm tôn vinh tinh thần độc lập, tự chủ. Các vị đại vương mà tiêu biểu là ngài Lê Hùng Ánh là biểu tượng sáng ngời của tinh thần kiên cường, không khuất phục trước sự thay đổi triều đại. Thờ phụng các Ngài là thờ phụng ý chí quật cường, không chịu khuất phục trước ngoại bang hay các thế lực áp đặt. Đối với con cháu Họ Lê việc thờ phụng các ngài chính là tuân thủ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên dòng họ. Ngài là người đầu tiên được Vua chính thức ban tộc tính Lê, nên thờ phụng Ngài và hậu duệ của Ngài còn mang ý nghĩa là thờ các vị Thủy tổ họ Lê. Điều này thắt chặt tình đoàn kết dòng tộc, nhắc nhở con cháu về danh gia vọng tộc và trách nhiệm với đất nước.
Trong tâm thức dân gian, Ngài Lê Hùng Ánh và các con đã trở thành những vị thần “hộ quốc, thí dân”. Trong Thần tích đình Hạ Mạo có nói về việc ngài hiển linh phù trợ Bình Định Vương Lê Lợi trong cuộc kháng chiến chống quân Minh. Âu cũng là sự phù trợ âm thầm của tổ tiên đối với con cháu ở những thời điểm quyết định vận mệnh của dân tộc. Việc hương khói suốt hàng nghìn năm tại đình Hạ Mạo cho thấy niềm tin vào sự hiển linh, phù hộ của các ngài đối với sự an nguy của đất nước và cuộc sống của người dân. Việc thờ phụng các ngài không chỉ là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên mà còn là một cách bảo tồn lịch sử và văn hóa dân tộc thông qua trí nhớ cộng đồng, khẳng định vị thế của họ Lê trong tiến trình dựng nước và giữ nước. Tại cuộc hội thảo hôm nay, thay mặt Hội đồng Họ Lê Việt Nam và những người họ Lê trong cả nước, tôi xin trân trọng cảm ơn các gia tộc họ Lê ở Phú Thọ đặc biệt tại huyện Thanh Ba và thị xã Phú Thọ (cũ) trong nhiều thế kỷ đã cùng chính quyền và nhân dân địa phương gìn giữ, bảo tồn, tôn tạo, nâng cấp các cơ sở thờ tự tại di tích đình Hạ Mạo và đình-đền Mạo Phổ, thờ phụng trang nghiêm, tôn kính các bậc tiền nhân có công với đất nước, dân tộc và dòng tộc.
Tôi cũng xin cảm ơn Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật, Hội khoa học lịch sử và Hội đồng họ Lê Phú Thọ đã dày công chuẩn bị về nội dung và công tác tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề rất ý nghĩa đề cập hai nội dung quan trọng là “Thân thế sự nghiệp của Quan chàng Lê Hùng Ánh” và “dòng họ Lê trong dòng chảy lịch sử thời Hậu Hùng Vương”. Với sự tham gia của đông đảo các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và khoa học xã hội nhân văn có uy tín, Hội đồng Họ Lê Việt Nam mong muốn và tin tưởng rằng Hội thảo sẽ đưa ra nhiều ý kiến phân tích sâu sắc, làm rõ những nội dung liên quan đến giai đoạn lịch sử quan trọng buổi đầu dựng nước mà trực tiếp là thời kỳ Hùng Vương-Hậu Hùng Vương, cũng như thân thế, sự nghiệp của ngài Lê Hùng Ánh, thông qua đó có thể tìm ra từ trong huyền sử sự thật về cội nguồn dòng họ Lê, một trong những dòng họ lớn ở nước ta, hiện đang bị che lấp bởi thời gian. Thông tin về cuộc hội thảo đang được công chúng mong đợi, trong số này có hàng chục triệu người mang họ Lê, từ nhiều năm nay khát khao tìm về cội nguồn dòng tộc.
Thay mặt Hội đồng Họ Lê Việt Nam tôi xin bày tỏ lòng biết ơn Thầy Thích Tâm Hiệp và nhóm nghiên cứu đền miếu Việt đã công phu sưu tầm, khảo cứu và cho ra đời cuốn sách Đình-đền Mạo Phổ, công bố rộng rãi những tư liệu quí làm cơ sở cho việc nghiên cứu các nội dung mà hội thảo khoa học đặt ra hôm nay và chắc chắn còn mở ra những hướng nghiên cứu sâu hơn trong tương lai.
Chúc các quý vị đại biểu sức khỏe, hạnh phúc và thành công. Chúc cuộc hội thảo thành công tốt đẹp./.
LÊ PHÚC NGUYÊN
Chủ tịch HĐHL Việt Nam
Phát biểu tại Hội thảo