HLVN – Đi từ Quốc lộ 1, đoạn qua phường Hoài Nhơn, tỉnh Gia Lai) (xã Hoài Thanh Tây, thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định cũ) qua những hàng dừa rợp bóng đường Bà Triệu xuống Ngả tư Nguyễn Thị Yến vào chùa cổ Lương Thành khoảng 1 cây số. Đây là ngôi chùa được Ni sư Thích Nữ Giác Linh, thế danh là Lê Thị Lập, con của phú ông Lê Đại Lang xây dựng từ năm 1490 thời Minh quân Lê Thánh Tông mở cõi, lập phủ Hoài Nhơn.
“Trước chùa, sau là từ đường/Tộc Lê gầy dựng bốn phương tụ về/ Lá xanh biết cội nguồn quê/Học hành thành đạt sum suê lộc tài”. Theo câu ca xưa, chúng tôi đến vãn cảnh chùa Lương Thành vào một ngày đầu xuân 2026.
Chùa Lương Thành rộng khoảng 5 sào Trung bộ, tọa lạc ở làng Bồ Đề, xã Hoài Thanh, nay là Khu phố Tài Lương 4, phường Hoài Nhơn. Gian phía trước thờ các vị Phật, Bồ tát là các tượng cổ mấy trăm năm như Thích Ca, Phật Mẫu, Quan Đề, Quán Thế Âm…
|
Gian thờ Minh quân Lê Thánh Tông và ngài Lê Đại Lang. |
Đặc biệt có một cái mõ bằng gỗ, có từ lập chùa; qua chiến tranh, thiên tai bị thất lạc, rồi cũng được họ Lê tìm về thờ. Gian phía sau là Từ đường họ Lê của phường Hoài Nhơn thờ tượng đồng, có ngai Minh quân Lê Thánh Tông và tượng gỗ lâu đời thờ ông Tổ họ Lê Hoài Nhơn, ngài Lê Đại Lang, gồm các nhánh Lê Tấn, Lê Tự, Lê Văn. Phía sau vườn là lăng mộ xây theo kiểu tháp, thờ Ni sư Thích nữ Giác Linh. Giữa nhà chùa và Từ đường có một cái chuông làm bằng vỏ bom, theo bà con nơi đây chuông này có độ tuổi 60-70 năm.
Chiếc mõ có từ xây dựng chùa Lương Thành năm 1490. |
Ông Lê Tấn Yên, Cựu chiến binh, trưởng họ, thủ từ ở đây cho biết: “Hằng năm, từ mồng 1 Tết đến ngày Rằm tháng Giêng, con cháu họ Lê Hoài Nhơn từ các nơi về dâng hương bạch Phật, nhờ nhà sư trụ trì làm lễ cầu quốc thái dân an, nhân khang vật thịnh; dâng mâm ngũ quả tri ân đức vua Lê Thánh Tông và ông Tổ, ngài Lê Đại Lang”. Ông cho biết thêm: Lăng mộ Ni sư thiêng liêng và rất quý; khi dời mộ, thấy những tấm đá ông to, vuông vức, cổ kính, không biết cách gì mà người xưa di chuyển đến và lắp ghép được. Có lẽ nhờ ân đức của Phật, công đức, phước dày của Tổ tiên mà con cháu họ Lê nơi đây ăn nên , làm ra, tai qua nạn khỏi”.
Ông Quan Đề thờ bên phải chánh điện. |
Nói về học hành, khoa cử, kinh doanh, ông Lê Tự Hồng, nguyên Phó Bí thư thường trực Thị ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thị xã Hoài Nhơn cho biết: Phát huy truyền thống yêu nước, hiếu học của cha ông, con cháu họ Lê Hoài Nhơn có người làm Thứ trưởng, doanh nhân thành đạt trong và ngoài nước xuất sắc, tiêu biểu có hàng chục người. Thống kê chưa đầy đủ, có nhiều người như cháu Lê Nguyễn Hoàng Giang, con ông Lê Tấn Bản ở Nha Trang, là Phó Giáo sư-Tiến sĩ nghiên cứu lĩnh vực quản lý giáo dục ở Ca na đa. Cháu Lê Quốc Cường, 26 tuổi, (con của ông Lê Thanh Nghị ở Quy Nhơn, Chủ tịch Hội Phụ huynh ISSA Công hòa Pháp tại Bình Định) là Tiến sĩ Khoa học máy tính tại Pari, Pháp; em ruột Lê Thanh Vân nhận học bổng toàn phần Tiến sĩ ngành sức khỏe nghiên cứu về gen tại Úc…
Các bô lão làm lễ dâng hương Minh quân Lê Thánh Tông và ngài Tổ Lê Đại Lang. |
Ông Lê Văn Tình, nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thể thao và Du lịch thị xã Hoài Nhơn là người trang trí, kẽ vẽ trang trí cho chùa hình ảnh non xanh nước biếc trong từ đường họ Lê Hoài Nhơn tự hào, con cháu họ Lê Hoài Nhơn noi gương Danh nhân văn hóa Đào Duy Từ, nhiều con em là nòng cốt, lập thành tích xuất sắc trong phong trào sinh vật cảnh, kẽ vẽ, trang trí pa nô, áp phích, hát dân ca và hô bài chòi cổ của phường Hoài Nhơn.
|
Trao đổi với chúng tôi, cụ Đào Duy Nhơn, hậu duệ thứ 14 của Danh nhân văn hóa Đào Duy Từ xúc động kể: “Cụ Tổ chúng tôi (Đào Duy Từ) xuất thân là người làm thuê, chăn trâu, lại là con của một ca nương thời phong kiến không được học hành, thi cử. May nhờ ngài phú ông Lê Đại Lang phát hiện tài thông minh, lanh lợi, nhận làm con nuôi, cho ăn học và nhận làm sui gia với Cống Quận công Trần Phước Hòa – em kết nghĩa với chúa Nguyễn Phúc Nguyên, tiến cử với chúa Nguyễn nên trở thành quan lại nhà Nguyễn, có công lao lớn với đất nước”. Cụ Nhơn còn xác định: “Mỗi lần lễ giỗ Lê Đại Lang, hoặc giỗ vua Lê Thánh Tông, con cháu họ Đào Duy đều cử đoàn nhạc lễ đến cáo tế, dâng hương tri ân”.
Cổng chùa Lương Thành. |
Ông Lê Thanh Nghị, Phó Chủ tịch Hội đồng họ Lê Bình Định, nay là Gia Lai đánh giá: “Con cháu Hội đồng họ Lê Hoài Nhơn hoạt động xuất sắc vào loại nhất, nhì tỉnh, được công nhận tộc họ văn hóa, đã xây dựng dòng họ đến cấp xã, phường, khu phố. Nơi đây đã đăng cai và tổ chức thành công Hội thảo họ Lê các tỉnh miền Trung Tây Nguyên”.
Trước tháp mộ Ni sư Thích nữ Giác Linh. |
Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy chùa cổ Lương Thành và Từ đường họ Lê Hoài Nhơn còn là điểm giao lưu, kết nối tình thân ái, bằng hữu truyền thống lâu đời giữa ba dòng họ Lê, Đào và Trần. Đây là di tích lịch sử, văn hóa có niên đại 536 năm trên đất địa linh nhân kiệt, đào tạo nhân tài, chiếc nôi của hát tuồng, dân ca bài chòi xứ nẫu Bình Định xưa, Gia Lai nay.
Bài : Lê Anh Dũng. Ảnh: Xuân Lãm, Hồng Loan